Makale LebibYalkın Mevzuat dergisinden alıntıdır.




BELEDİYE ŞİRKETLERİNCE GERÇEKLEŞTİRİLEN İHALELERDE
DAMGA VERGİSİ UYGULAMASI
Altar Ömer ARPACI
Vergi Başmüfettişi (E. Gelirler Başkontrolörü)

Özet


Belediye şirketleri Kamu İhale Kanunu'na tabi olan ancak resmi daire olmayan ve kamu tüzel kişiliği taşımayan özel hukuk tüzel kişisidir. Bu nedenle belediyelerin ihale kararlarında damga vergisi doğarken belediye şirketlerinin ihale kararlarında sözkonusu vergi doğmamaktadır. İhalelerdeki ikinci damga vergisi yükümlülüğü ise, ihale neticesinde tanzim edilen sözleşmeden kaynaklanmaktadır. Sözkonusu vergi hem belediyeler hem de belediye şirketleri açısından doğmaktadır. Hakediş ödemelerine ilişkin olarak ise damga vergisi belediyelerin ödemelerinde doğarken belediye şirketleri resmi daire sayılmadığından doğmamaktadır.

Anahtar Kelimeler: İhale, ihale kararı, sözleşme, hakediş, ihalelerde damga vergisi.



1.Giriş

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu 01.01.2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir.


Bu iki Kanun'un yürürlüğe girmesi ile birlikte, 20 yıl süre ile uygulanmış olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu başta olmak üzere ihale ile ilgili düzenleme/düzenlemeler içeren muhtelif mevzuat da yürürlükten kaldırılmıştır.

Kamu ihalelerinin tarafları 4734 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ihale süreçlerini yürütmekte ve sözleşme imzalamakta ve ilgili idarece yüklenici firmaya hakediş ödemesinde bulunulmaktadır. Bu süreçte damga vergisini doğuran kağıtlar düzenlenmektedir.

Bu makalemizde belediye ile belediye şirketlerinin gerçekleştirdiği ihalelerde damga vergisi uygulamaları arasındaki farklılık anlatılmaya çalışılacaktır.



2.İhale Sürecinde Damga Vergisi

Damga Vergisi Kanunu'na bağlı (1) Sayılı tablonun "II Kararlar ve Mazbatalar" başlığını taşıyan bölümün 2'nci maddesinde; "Artırma ve eksiltme kanunlarına tabi olan veya olmayan daire ve kurumların yetkili organlarınca verilen her türlü ihale kararları (4/1/ 2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşlara şikâyet veya Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet ya da yargı kararı üzerine ihalenin iptal edilmesi hâlinde, bu ihale kararının hükmünden yararlanılmayan kısmına isabet eden damga vergisi ret ve iade olunur. Sözleşmenin düzenlenmiş olması durumunda sözleşmeye ilişkin damga vergisi ret ve iade edilmez.)" binde 5,69 oranında damga vergisine tabidir.

(1) sayılı Tabloda söz konusu edilen ihale kararları, bu amaçla oluşturulan komisyonlar tarafından alınan ve ihalenin hangi istekli üzerinde bırakıldığını gösteren kararlardır. Bu kararlar yetkili makam tarafından onaylanmakla geçerlik kazanırlar ve onayın yapıldığı anda damga vergisini doğuran olay meydana gelmiş olur.

44 seri nolu Damga Vergisi Genel Tebliği uyarınca genel bütçeli daireler tarafından alınan ihale kararlarına ait damga vergisinin, verginin mükellefi olan müteahhitlerce, genel bütçeli idarelere hizmet veren saymanlıklara veya mükellefin gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine, ihale kararının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde, beyanname verilmeksizin, makbuz karşılığı ödenmesi gerekmektedir.



3.Sözleşme Sürecinde Damga Vergisi

İhalelerdeki ikinci damga vergisi yükümlülüğü ise, ihale neticesinde tanzim edilen sözleşmeden kaynaklanmaktadır. (1) Sayılı Tablonun "I Akitlerle İlgili Kağıtlar" başlığını taşıyan "Belli Parayı İhtiva Eden Mukavelenameler, Taahhütnameler ve Temliknameler" bölümüne göre ihale sözleşmeleri binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihalelere ilişkin sözleşmelerin düzenlenmesi ve uygulanması ile ilgili esas ve usulleri belirlemek için 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununu eşzamanlı olarak yürürlüğe girmiştir. 4735 sayılı Kanunun 5. maddesi uyarınca uygulama birliğini sağlamak üzere mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Tip Sözleşmeler Resmi Gazete'de yayımlanır.

4734 sayılı Kamu İhaleleri Kanununun 46. maddesine göre, yapılan bütün ihalelerin bir sözleşmeye bağlanması ve ihale dokümanında aksi belirtilmedikçe sözleşmelerin notere tescili ve onaylattırılmasının zorunlu olmaması ilkesi getirilmiştir. Bu kapsamda ihale mevzuatı çerçevesinde gerek açık teklif usulü gibi sözleşme düzenlenmesi zorunlu olan ihale usullerinde, gerekse doğrudan temin gibi sözleşme düzenlenmesi zorunlu olmayan fakat buna rağmen sözleşme düzenlenen durumlarda tanzim edilen sözleşmeler 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na göre damga vergisine tabi tutulmaktadır.


Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde; damga vergisinde vergiyi doğuran olay, Kanun'un 1. maddesinde öngörülen şekilde bir kağıdın düzenlenmesi anı olduğundan, binde 9,48 nispetinde verginin sözleşmenin düzenlendiği tarihte ihtiva ettiği tutar üzerinden hesaplanması gerekmektedir.


İhaleyi gerçekleştiren kurum ile yüklenici arasında düzenlenen sözleşmede, fiyat farkı ödenebileceğine ilişkin bir hüküm bulunması halinde damga vergisinin yeni tutar üzerinden ödenmesinin gerekip gerekmediği ihtilaf konusu olmaktadır. Damga vergisinin konusunu kağıt ve matrahını ise bu kağıttın üzerindeki ifadelerden hesaplanabilen TL tutarı teşkil etmektedir.



4.Hakediş Sürecinde Damga Vergisi

Damga Vergisi Kanunu'na ekli (1) sayılı tablonun "IV. Makbuzlar ve Diğer Kağıtlar" bölümünün 1/ a fıkrasında;

"Resmi daireler tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin alımlar (avans olarak yapılanlar dahil) nedeniyle kişiler tarafından resmi dairelere verilen ve belli parayı ihtiva eden makbuz ve ibra senetleriyle bu ödemelerin resmi daireler nam ve hesabına, kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesini veya emir ve havalelerine tediyesini temin eden kağıtlar binde 9,48 nispetinde damga vergisine tabi tutulacağı"

hükme bağlanmıştır.

Resmi daireler tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak; ödemenin (avans olarak yapılanlar dahil) hak sahibine nakit olarak yapılmasını temin eden, ödemelerin kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesi veya emir ve havalelerine yapılması halinde bu şekilde tediyeyi temin eden kağıtların, Kanuna ekli (1) sayılı tablonun IV/1-a fıkrası uyarınca binde 9,48 damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir.



5.Sonuç

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 70. maddesi ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 26. maddesi, belediyelere, "kendi görev ve yetkileri alanında" şirket kurma imkanı tanımaktadır.

Özel hukuk tüzel kişisi olan belediye şirketleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca Kamu İhale Kanunu kapsamındadırlar ve mal, hizmet ve yapım işi ihtiyaçlarını sözkonusu Kanun hükümleri çerçevesinde yürütmektedirler.

Damga vergisi ticari resmi ve medeni işlemlerden alınan bir muamele vergisidir. Ancak burada göz önünde bulundurulması gerekli husus bu işlemlerin veya kişilerin (örneğin, gerçek kişiler, özel kuruluşlar, resmi idareler, mahalli idareler) değil, bu işlemlerle ilgili olarak düzenlenen kâğıtların vergiye tabi olduğudur. Yani bir hukuki muamele dolayısıyla birden fazla kâğıt düzenlendiği takdirde bu kâğıtlardan her biri Damga Vergisi Kanundaki diğer şartları taşımak kaydıyla ayrı ayrı damga vergisine tabi tutulacaktır.

Damga vergisinde vergiyi doğuran olay (1) sayılı tabloda yer alan kâğıtların tanzimidir. Verginin mükellefi ise verginin konusuna giren kâğıtları imza edenlerdir. Resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kâğıtların damga vergisini kişiler öder.


Damga vergisi açısından Resmi dairenin tarifini Damga Vergisi Kanunu'nun "Resmi Daire" başlıklı 8. maddesinde bulmaktayız. Buna göre; "Bu Kanun'da yazılı resmi daireden maksat, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köylerdir.

Bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmeler resmi daire sayılmaz."

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun (1) sayılı tablosunun "II. Kararlar ve Mazbatalar" başlıklı 2. fıkrası uyarınca "İhale Kanunlarına tabi olan veya olmayan resmi daire ve kamu tüzel kişiliğini haiz kurumların her türlü ihale kararları (4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşlara şikâyet veya Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet ya da yargı kararı üzerine ihalenin iptal edilmesi hâlinde, bu ihale kararının hükmünden yararlanılmayan kısmına isabet eden damga vergisi ret ve iade olunur. Sözleşmenin düzenlenmiş olması durumunda sözleşmeye ilişkin damga vergisi ret ve iade edilmez.) binde 5,69 oranında" damga vergisine tabi olmaktadır.

Belediye şirketleri Kamu İhale Kanunu'na tabi olan ancak resmi daire olmayan ve kamu tüzel kişiliği taşımayan özel hukuk tüzel kişisidir. Bu nedenle belediyelerin ihale kararlarında binde 5,69 oranında damga vergisi doğarken belediye şirketlerinin ihale kararlarında sözkonusu vergi doğmamaktadır.


İhalelerdeki ikinci damga vergisi yükümlülüğü ise, ihale neticesinde tanzim edilen sözleşmeden kaynaklanmaktadır. (1) Sayılı Tablonun "I Akitlerle İlgili Kağıtlar" başlığını taşıyan "Belli Parayı İhtiva Eden Mukavelenameler, Taahhütnameler ve Temliknameler" bölümüne göre ihale sözleşmeleri binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir. Sözkonusu vergi hem belediyeler hem de belediye şirketleri açısından doğmaktadır.

Resmi daireler tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak; ödemenin (avans olarak yapılanlar dahil) hak sahibine nakit olarak yapılmasını temin eden, ödemelerin kişiler adına açılmış veya açılacak hesaplara nakledilmesi veya emir ve havalelerine yapılması halinde bu şekilde tediyeyi temin eden kağıtların, Kanuna ekli (1) sayılı tablonun IV/1-a fıkrası uyarınca binde 9,48 damga vergisine tabi tutulması gerektiğinden hakediş ödemelerine ilişkin bu vergi belediyelerin ödemelerinde doğarken belediye şirketleri yukarıda açıklamalar doğrultusunda resmi daire sayılmadığından doğmamaktadır.


Yukarıda yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere,

Belediyeler tarafından alınan

- İhale kararları Binde 5,69

- Sözleşmeler Binde 9,48

- Mal ve hizmet bedellerinin ödenmesi Binde 9,48

Toplam Binde 24,65 damga vergisi yükü taşımakta iken,

Belediye şirketlerinin düzenlediği ihaleler sadece sözleşmeler açısından Binde 9,48 damga vergisi yükü taşımaktadır.



Kaynakça

-T.C. Yasalar, Damga Vergisi Kanunu 488 sayılı, Ankara : Resmi Gazete

-Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliğleri Gelir İdaresi Başkanlığı

-Fırat Yalçın-Assı Yaşa; Damga Vergisinde Üst Sınır ve Uygulamada Ortaya Çıkan İhtilaflar, Yaklaşım Dergisi, Ağustos 2011