Makale "Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi"'nden alınmıştır



YEMEK PARALARI İLE ÇOCUK VE AİLE YARDIMLARININ PRİME TABİ TUTULMASI

Faruk YÜKSEL

SGK Başmüfettişi

Özet

İşverenler tarafından sigortalılara yapılan ödemelerin bazıları kısmen prime tabi tutulmaktadır. Bu ödemeler aile yardımı (zammı), çocuk yardımı (zammı) ve yemek parasıdır. Sigortalılara yapılan sosyal yardım niteliğindeki bu tür ödemelerin kısmen prime tabi tutulması prim yükünü azaltacağından maliyetleri düşürdüğü gibi işverenleri bu tür sosyal yardımları uygulamak için teşvik etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Aile yardımı, yemek parası, çocuk yardımı.

Giriş

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 80. maddesi ile işverenler tarafından sigortalılara ödenen kazançların nasıl prime tabi tutulacağını düzenlemiştir.

Düzenlemeye göre sigortalıların kazançları üç grupta değerlendirilmiştir: Tamamı prime tabi kazançlar, kısmen prime tabi kazançlar ve prime tabi olmayan kazançlar.

İşveren Uygulama Tebliği ile prime tabi kazançlara ilişkin düzenlemeler de yapılmıştır.

Yazımızda kısmen prime tabi tutulan yemek parası, aile yardımı (zammı) ve çocuk yardımı (zammı) tutarlarının nasıl prime tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin hesaplamalar örnekler ile açıklanacaktır.

1.Sigortalıların Prime Esas Kazançları

Bilindiği üzere işverenler hizmet akdi ile çalıştırdıkları sigortalılar adına bildirimde bulunmak ve sigortalıların kazançları üzerinden hesap edilecek sigorta primi işveren ve sigortalı paylarını Sosyal Güvenlik Kurumuna ödemek ile yükümlüdür. Sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği 5510 sayılı Kanunun 80. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre sigortalıların prime esas kazançlarının hesabında;

a) Hak edilen ücretlerin,

b) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

c) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (a) ve (b) numaralı maddelerinde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin,

Brüt toplamı esas alınır.

Ancak bu hesaplama yapılırken sigortalıların bazı kazançları kısmen prime tabi tutulmaktadır: Yemek zamları, çocuk zamları, aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları. Yemek zamları, çocuk zamları ve aile zamlarının prime tabi tutulma yöntemleri aşağıda açıklanmıştır.



2.Kısmen Prime Tabi Tutulacak Kazançlar

2.1. Yemek Paraları (Yardımı)

Sigortalılara yemek parası adı altında yapılan ödemelerin bir kısmı sigorta priminin hesabında dikkate alınmayacaktır. Ödenen yemek paralarının, fiilen çalışılan ve yemek parası ödenen gün sayısı ile günlük asgari ücretin % 6'sının çarpımı sonucu bulunacak tutarı prime esas kazançların tespitinde dikkate alınmayacak, dolayısıyla bu tutardan prim kesilmeyecektir.

Bu işlem şöyle formülleştirilebilir:

İstisna Tutarı = Brüt Günlük Asgari Ücret x % 6 x Yemek Parası Verilen (Fiilen Çalışılan) Gün Sayısı

Prime Tabi Tutulacak Yemek Parası = Ödenen Yemek Parası – İstisna Tutarı

Örnek-1:

Aylık brüt ücreti 2.000,00 TL. olan (A) sigortalısına 2017/Ekim ayında 300 TL. tutarında yemek parası ödenmiştir. (A) sigortalısı ilgili ayda hafta sonları (Cumartesi ve Pazar günleri) fiilen çalışmamış ise yemek parası adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar şöyle hesaplanacaktır:

İstisna Tutarı: 59,25 x % 6 x 22 = 78,21 TL.

Prime Tabi Tutulacak Yemek Parası: 300 – 78,21 = 221,79 TL.

Sigortalılara ödenen yemek parasının kısmen de olsa prime tabi tutulmaması için bir şart bulunmaktadır: İşveren tarafından sigortalılara işyerinde veya müştemilatında işveren tarafından yemek verilmemesi.

Öte yandan günümüzde işveren tarafından sigortalılara ay içinde yemek parası olarak nakit ödeme yapılmaksızın, çalıştıkları işyerinin dışında yemek üretimi yapan başka firma veya şahıslar tarafından gerek işyerinde, gerekse işyerinin dışında yemek verildiği de görülmektedir. Bunun için bazen sigortalılara yemek kuponu da dağıtılmaktadır. İşverenlerce bu firma veya şahıslara fatura karşılığında yemek bedeli olarak ödenen fatura bedelleri prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.

2.2. Çocuk Zammı (Yardımı)

İşverenler tarafından çalıştırdıkları sigortalılara çocuk yardımı veya zammı adı altında ödeme yapılması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu ödemelerin de bir kısmı sigorta primine esas kazanca dahil edilmeyecektir.

Çocuk yardımının kısmen prime tabi tutulmaması için sigortalının yardım ödenen çocuğunun;

a- Sigortalı veya isteğe bağlı sigortalı olmaması,

b- Kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması,

c- 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 05/06/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitimi Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ya da işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmaması,

d- Evli olmaması

şartlarını taşıması gerekir.

Malûl olan çocuklar, diğer şartları taşıyorlar ise yaşları ne olursa olsun prime tabi olmayacak çocuk yardımının hesabında dikkate alınır.

Bu şartların gerçekleşmesi halinde ödenen çocuk yardımlarının, her bir çocuk için aylık asgari ücretin % 2'si oranındaki tutarı prime esas kazançların tespitinde dikkate alınmayacak yani bu tutardan prim kesilmeyecektir. Ancak çocuk yardımı ödemelerinden prime tabi tutulmayacak tutar hesaplanırken en fazla iki çocuk dikkate alınacaktır. Sigortalının ikiden fazla çocuğu olsa da sadece iki çocuğu işin istisna tutar hesaplanacaktır.

Bu durumda, çocuk zammı adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar;

İstisna Tutarı = Brüt Aylık Asgari Ücret x % 2 x Çocuk Sayısı (İki Çocuğa Kadar)

Prime Tabi Tutulacak Çocuk Zammı = Ödenen Çocuk Zammı – İstisna Tutarı

formülü vasıtasıyla hesaplanacaktır.

Örnek-2:

(A) sigortalısına 2017/Eylül ayında 3 çocuğu göz önüne alınarak çocuk başına 100 TL. çocuk zammı verilmiştir. Sigortalı (A)'nın prime esas kazancına dahil edilecek çocuk zammı tutarı şöyle hesaplanacaktır:

Bir Çocuk İçin İstisna Tutarı: 1777,50 x % 2 = 35,55 TL.

Bir Çocuk İçin İstisna Tutarı: 35,55 x 2 = 71,10 TL.

Prime Tabi Tutulacak Çocuk Yardımı: 300 – 71,10 = 228,90 TL.

Yukarıdaki örnek hesaplamada da görüleceği, sigortalıya üç çocuk için çocuk zammı ödenmesine rağmen iki çocuk için istisna hesap edilmiştir, sigortalının ikiden fazla çocuğu bulunması halinde sadece iki çocuk için istisna hesaplaması yapılacaktır.

Ayrıca sigortalılara ödenen yemek paralarından prime tabi tutulmayacak tutar hesaplanırken sigortalıların fiilen çalıştığı günler dikkate alınırken çocuk zammı ile ilgili hesaplama yapılırken sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmayacaktır.

2.3. Aile Zammı (Yardımı)

Sigortalılara aile zammı adı altında yapılacak aylık asgari ücretin %10'u oranındaki tutar aylık prime esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır. Çocuk yardımında olduğu gibi aile yardımında da istisnanın hesap edilmesi için sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmayacaktır. Ayrıca sigortalının eşinin 5510 sayılı Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmaması ve Sosyal Güvenlik Kurumundan gelir veya aylık almaması gerekmektedir.

Bu şartların gerçekleşmesi halinde aile zammı adı altında yapılan ödemelerden prime esas kazanca dahil edilecek tutar;

İstisna Tutarı = Brüt Aylık Asgari Ücret x %10

Prime Tabi Tutulacak Aile Zammı = Ödenen Aile Zammı – İstisna Tutarı

Şeklinde hesaplanacaktır.

Örnek-3:

(A) sigortalısına 2017/Ekim ayında 200 TL. tutarında aile zammı verilmiştir. Sigortalı (A) nın prime esas kazancına dahil edilecek aile zammı tutarı şöyle hesaplanacaktır:

İstisna Tutarı: 1777,50 x %10 = 177,75 TL.

Prime Tabi Tutulacak Aile zammı: 200 – 177,75 = 22,25 TL.



Sonuç

İşverenler tarafından sigortalılara yemek parası, çocuk veya aile zammı ödenmesi sosyal nitelikteki ödemelerdir. Yasa koyucu bu nitelikteki ödemelerin bir kısmını prime tabi tutmayarak bu ödemelerin işveren üzerindekini maliyetini düşürmüş ve böylece işverenleri bu yönde teşvik etmiştir.

Kaynakça

-5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 16/06/2006 tarih ve 26200 sayılı Resmi Gazete

-Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği, 12/05/2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazete

-İşveren Uygulama Tebliği, 01/09/2012 tarih ve 28398 sayılı Resmi Gazete