Makale "Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi"'nden alınmıştır.



EMEKLİLERİN AYLIKLARINI KESTİRİP YENİDEN SİGORTALI OLMALARINDA
HEDEFLER - SONUÇLAR
Şevket TEZEL
Sosyal Güvenlik Müşaviri

Özet

Sigortalıların emekli olduktan sonra emekli aylıklarını kestirip yeniden uzun ve kısa vadeli sigorta kollarından prim ödemeleri ve bir süre sonra da yeniden emekli olmaları mümkün bulunmaktadır. Yalnız bu uygulamada ilk defa hangi sigortalılıktan emekli olunduysa bağkanacak ikinci aylığın da aynı sigortalılıktan olması şartı bulunmaktadır. SSK emeklisinin Bağ-Kur'lu olarak çalışıp Bağ-Kur sigortalılığından emekli olması veya bunun tersi mümkün bulunmamaktadır. Emekli Sandığı iştirakçiliği için de aynısı geçerli olup ayrıca bu konuda kamuda emekli çalışma yasağını da dikkate almak gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler: Emekli, sigortalılık, aylık.



1. Giriş

Sigortalıların emekli aylığı bağlattıktan sonra yeniden çalışmaya başlamaları mümkün olup bu çalışma emekli aylığı almaya devam ederek veya aylığı kestirip normal prim ödemeye devam etmek suretiyle olabilmektedir. Emekli aylığını almaya devam edenlerin 4/1-(a) sigortalılığı kapsamında çalışmaları halinde sosyal güvenlik destek primine tabi olarak devam ederken, 4/1-(b) sigortalılığına uygun olarak çalışmaya devam edenlerin tabi oldukları sosyal güvenlik destek primi uygulaması 2016 yılında kaldırılmış bulunmaktadır. Emekli aylığı almaya devam ederken 4/1-(c) sigortalısı olanlar için ise destek primi sözkonusu olmayıp 5335 sayılı Kanun kapsamındaki istisnalar haricinde emekli aylıklarının kesilmesi gerekmekte, bir başka deyişle emekli aylığı alırken 4/1-(c) sigortalılığına devam etmeleri yasal olarak mümkün bulunmamaktadır.

Yazımızın konusunu da emekli aylığı alırken çalışma hayatına devam edenlerin sigortalılık durumlarına göre yapılacak uygulamalar oluşturmaktadır.



2.Aylık Bağlandıktan Sonra Çalışma Nedeniyle Aylığın Kesilmesi/Yeniden Bağlanması

Bu konuyu ilk defa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa tabi çalışmaya başlayanlar için ayrı, mülga 506, 5434, 2925, 2926 ve 1479 gibi Kanunlar kapsamında sigortalılıkları olanlar için ayrı değerlendirmek gerekmektedir.

2.1. İlk Defa 01.05.2008 Tarihinden İtibaren Sigortalı Olanlar

5510 sayılı Kanunun sigortalı olma açısından yürürlüğe girdiği 01.05.2008 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olan kişilerden yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra;

Tarımsal faaliyetlerde kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar hariç olmak üzere 5510 sayılı Kanuna göre veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi,

5335 sayılı Kanunun 30'uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen kamu idarelerinde herhangi bir kadro, pozisyon ve görevde çalışmaya başlayanların, çalışmaya başladıkları tarihi,

4/1-(a) sigortalılarından çalışma gücünün % 40 ila % 59 arasında kaybedilmesi nedeniyle yaşlılık aylığı alanların yapılan kontrol muayenesi sonucu, çalışma gücündeki kayıp oranının % 40'ın altına düştüğünün anlaşılması halinde, bu durumun tespitine esas tutulan raporun tarihini,

izleyen ödeme dönemi itibariyle yaşlılık aylığının kesilmesi gerekmektedir.

Bunlardan, 5510 sayılı Kanuna tabi çalıştıkları süre zarfında Kanunun 80'inci maddesine göre belirlenen prime esas kazançları üzerinden 81'inci madde gereğince kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasına ait prim alınması,

Yaşlılık aylığı kesilenlerden, işten ayrılarak veya işyerini kapatarak yeniden yaşlılık aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunanlara, yazılı istek tarihini takip eden ödeme döneminden itibaren yaşlılık aylıklarının yeniden bağlanması gerekmektedir.

Yeni aylığın, eski aylığın kesildiği tarihten sonra aylıklara yapılacak artışlar uygulanarak yeni aylık başlangıç tarihi itibarıyla bulunan tutarı ile emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylığın toplamından oluşması icap etmektedir.

Emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylık, talep tarihindeki emeklilik öncesi ve sonrası prim ödeme gün sayısı ve emeklilik sonrası çalışmaya ait prime esas kazançları üzerinden hesaplanan aylığın emeklilik sonrası prim ödeme gün sayısına orantılı bölümü kadar olmalıdır.

İşin buraya kadarı henüz önem arz etmeye başlamış bulunmamaktadır. Zira 2008 Mayıs ve sonrası sigortalılığa başlayanların yaşlılık aylığı bağlatmaları henüz söz konusu olmamaktadır. Oysa 01.05.2008'den önce sigortalılığa başlayanlar için emeklilik de emeklilik sonrası çalışma da hayatın tam göbeğinde olup merak edilen hususların başında gelmektedir.

2.2. 01.05.2008 Tarihinden Önce Sigortalı Olanlar

5510 sayılı Kanunun sigortalı olma açısından yürürlük tarihi olan 01.05.2008 tarihinden önce mülga kanunlara göre bağlanan gelir ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.

Bu itibarla, 506, 1479, 2925 ve 2926 sayılı Kanunlara göre bağlanan yaşlılık aylıklarının kesilmesi işlemleri yine mülga kanunlardaki hükümlere göre yapılması gerekmektedir.

5335 sayılı Kanunun 30'uncu madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla;

4/1-(a) sigortalısı, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışma hariç, tüm sigorta kollarına tabi olarak sadece 4/1-(a) kapsamında çalışırsa,

4/1-(b) sigortalısı yine sosyal güvenlik destek primine tabi çalışma hariç, 4/1-(b) kapsamında tüm sigorta kollarına tabi prim öderse,

aylığı kesilmesi gerekecektir.

Bir başka deyişle örneğin 4/1-(b) emeklisi yine 4/1 (b) sigortalısı olarak çalışmaya başlarsa aylığını kestirebilecek olup, aynı 4/1-(b) emeklisi 4/1-(a) sigortalısı olarak çalışmaya başlıyorum diye aylığını kestirip normal prim ödemeye geçemeyecektir.

Diğer taraftan, 5335 sayılı Kanunun 30'uncu maddesinin;

Birinci fıkrası, "Cumhurbaşkanı tarafından atananlar, Başbakan tarafından atananlar, Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararnameyle atanan veya görevlendirilenler, Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev verilenler ile yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeliklerine ve Sağlık Bakanlığının tabip ve uzman tabip kadrolarına yapılacak atamalar hariç olmak üzere, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, genel bütçeye dahil dairelerin, katma bütçeli idarelerin, döner sermayelerin, kefalet sandıklarının, sosyal güvenlik kurumlarının ve bütçeden yardım alan kuruluşların kadrolarına açıktan atanamazlar. Diğer kanunların bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanmaz."

İkinci fıkrası; "Herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin % 50'sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz ve görev yapamazlar."

hükmünü amir olup, yine anılan maddenin dördüncü fıkrasında; bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkra hükümlerinin;

- Cumhurbaşkanlığına seçilenler,

- Dışarıdan Bakanlar Kurulu üyeliğine atananlar,

- Yasama Organı üyeliğine seçilenler,

- Mahalli idareler seçimleri sonucuna göre görev alanlar,

- Sadece toplantı veya huzur ücreti ya da hakkı ödenen görevleri yürütenler ile yönetim ve denetim kurulu üyeliği ücreti karşılığında görevlendirilenler,

- Yaş haddini aşmamış olmaları kaydıyla her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler (üniversitelerde ders ücreti karşılığı ders görevi verilenler hakkında yaş haddini aşmamış olmaları kaydı aranmaz),

- Vakıf üniversitelerinde görev alanlar,

- Özel kanunlarında emeklilik veya yaşlılık aylığı kesilmeksizin çalıştırılma veya görev yapma hakkı verilenlerden Cumhurbaşkanı tarafından atananlar, Başbakan tarafından atananlar, Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atanan veya görevlendirilenler ve Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimler sonucunda görev verilenler,

- 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 60 ıncı maddesinin (a) fıkrası uyarınca Yasama Organı üyeliğinin bitiminden sonra öğretim üyesi olarak atanmış olanlar,

- 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 36'ncı maddesi kapsamında istihdam edilen ihtiyat pilotlar ile Milli Savunma Bakanlığı ve bağlı birimlerinde personel ve askeri öğrenci temin faaliyetine yönelik hizmetlerin yürütülmesi için görevlendirilen emekli subay ve astsubaylar,

- 18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun 74'üncü maddesine göre görevlendirilen güvenlik korucuları,

hakkında uygulanmayacağı öngörülmüştür.

Buna göre, 5335 sayılı Kanunun 30'uncu maddesinin birinci fıkrası açıktan atama yasağıyla, ikinci ve üçüncü fıkraları ise aylıkların kesilmesi ile ilgili olup, aylığın kesilmesi konusunda ikinci ve üçüncü fıkralardaki hükümlere göre işlem yapılmaktadır.

Bu çerçevede, köylere hizmet götürme birlikleri, özel kanunla kurulmuş ve bütçeden yardım alan bir kurum niteliği taşımaları nedeniyle 5335 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmekte ve 4/1-(a) ve 4/1-(b) kapsamında yaşlılık aylığı almakta olanların söz konusu birliklerde 4/1-(a) kapsamında çalışmaya başlamaları halinde de aylıkları kesilmektedir.

Diğer yandan, 01.05.2008 tarihinden önce mülga 1479 veya 2926 sayılı Kanunlara tabi sigortalılardan 5510 sayılı Kanunun 28'inci maddesinin beşinci fıkrası gereği çalışma gücünün % 40 ila % 59 arasında kaybedilmesi nedeniyle yaşlılık aylığı bağlananların, yapılan kontrol muayenesi sonucu, çalışma gücündeki kayıp oranının % 40'ın altına düştüğünün anlaşılması halinde, bu durumun tespitine esas tutulan raporun tarihini takip eden ödeme dönemi itibariyle yaşlılık aylığının da kesilmesi gerekmektedir.

4/1-(a) ve 4/1-(b) sigortalıların, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili kanun hükümlerine göre yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra çalışmaya başlaması nedeniyle aylıkları kesilenlerden, işten ayrılarak yeniden yaşlılık aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunanların aylıklarının, 5510 sayılı Kanunun 30'uncu maddesinin üçüncü fıkrasına göre yeniden hesaplanması gerekmektedir.

Yani 506 sayılı Kanun kapsamında SSK emeklisi veya 2925 sayılı Kanun kapsamında Tarım SSK emeklisi Bağ-Kur sigortalısı olacak şekilde çalışmaya başladığında yaşlılık aylığı kesilmez, ancak gene SSK sigortalısı olarak çalışmaya başlarsa tercihine göre ya aylığı kesilir ve normal prim ödemeye başlar, ya da aylığı kesilmeksizin sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışmaya devam eder. Gene SSK veya Tarım SSK emeklisi kamuya memur olarak atanacak olursa emekli aylığının kesilmesi gerekir.

1479 sayılı Kanun kapsamında Bağ-Kur emeklisi olan kişi gene aynı statüde Bağ-Kur sigortalısı olacak şekilde çalışmaya başladığında tercihine göre ya aylığı kesilir ve normal prim ödemeye başlar, ya da aylığı kesilmeksizin çalışmaya devam eder. 2926 sayılı Kanun kapsamında Tarım Bağ-Kur emeklisi olan kişi ticari faaliyetinden dolayı bağımsız çalışmaya başlasa da SSK statüsünde çalışsa da aldığı yaşlılık aylığı kesilmez, normal çalışma tercihi kullanamaz. 1479 sayılı Kanun kapsamında Bağ-Kur emeklisi yahut 2926 sayılı Kanun kapsamında Tarım Bağ-Kur emeklisi olan kişi kamuya memur olarak atanacak olursa emekli aylığının kesilmesi gerekir.

5434 sayılı Kanun kapsamında Emekli Sandığı emeklisi olan kişinin SSK veya Bağ-Kur statüsü kapsmaında çalışmaya devam etmesi halinde emekli aylığını alır ve SSK'lı ise sosyal güvenlik destek primine tabi olarak, Bağ-Kur'lu biçimde çalışırsa hiç prim ödemeden çalışmaya devam edebilir. Eğer 5434 sayılı Kanun kapsamında emekli olan kişi yeniden 4/c sigortalısı olarak atanacak olursa aldığı aylığının kesilmesi gerekir ve ileride yeniden emekli olduklarında sonraki hizmetleri de eklenmek suretiyle emekli aylığı bağlanması gerekir.



3. Sonuç

Emekli aylığından memnun olmayan emekliler zaman zaman aylığını kestirip yeniden aylık bağlatmak suretiyle emekli olmayı istemektedir. Maddi külfeti oldukça yüklü bu hamleye girişmeden önce bilinmesi gereken önemli noktalar bulunmaktadır.

Yaşlılık (Emekli) aylığı bağlandıktan sonra aylığı kestirip yeniden çalışmaya başlamak ve bir süre çalışarak yeniden emekli aylığı bağlatmak mümkün bulunmaktadır.

Ancak bu aylığın emekli olunan sigortalılık statüsünde olması şarttır. Yani 4/1-(a) sigortalılığından emekli olan yeniden 4/1(a) statüsünde çalışıp bu statüden, 4/1-(b) sigortalılığından emekli olan yeniden 4/1(b) statüsünde, 4/1-(c) sigortalılığından emekli olan yeniden 4/1(c) statüsünde çalışıp bu statüden emekli olabilecektir.



Kaynakça

-5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

-506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu

-5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu

-1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu

-2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu

-2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu

-5335 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun

-2011/58 sayılı SGK Genelgesi