Makale Lebib Yalkın mevzuat dergisinden alınmıştır.




KAMU İDARELERİNDE HİZMET ALIM YOLUYLA ÇALIŞTIRILAN
KİŞİLERE HARCIRAH ÖDENMESİ OLANAKLI MIDIR ?

Cevdet BOZKURT
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İç Denetçisi

Özet

Kamu idareleri ihtiyaç duydukları insan kaynağının bir kısmını hizmet alım yoluyla piyasadan karşılama yoluna gitmektedir. Bilindiği gibi bu nitelikteki kişilerin harcırah alıp almayacağı hususu önem arz etmektedir. Bu bağlamda, 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun kapsamı ve ilgili hükümleri dikkate alındığında, belli koşullarda özel sektör personeline de harcırah ödeneceğini genel olarak ifade edebiliriz.

Anahtar Kelimeler: Harcırah, memur veya hizmetli olmayanlar, geçici görev yolluğu.

1. Giriş

6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamına giren idarelerde görev yapan personele yaptığı giderlere karşılık olarak çeşitli kriterler ışığında harcırah verilmekle birlikte, yapılan bu harcırah ödemelerinin sadece ilgili personele yapılmadığını, belli durumlarda memur ve hizmetli olmayanların da söz konusu haktan yararlanması mümkün olabilmektedir.

Bu kapsamda öncelikle 6245 sayılı Kanunun "Harcırah verilecek kimseler" başlıklı 4'üncü maddesine baktığımız zaman söz konusu Kanun maddesinin; "Bu Kanunda belirtilen hallerde:

1. Bu Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan memur ve hizmetliler ile aile fertlerine ve aynı kurumlarda fahri olarak çalışanlara;

2. Memur veya hizmetli olmamakla beraber kurumlarca geçici bir vazife ile görevlendirilenlere;

3. Kadrosuzluk dolayısıyla açıkta kalan memurlara ve bunların aile fertlerine;

4. Hizmetlilerden cezaen olmamak üzere vazifelerine son verilenlere ve bunların aile fertlerine;

5. Memur veya hizmetlinin vefatında aile fertlerine, çocuklara refakat ettirilecek memur ve hizmetlilere;

6. Hükümlü, tutuklu veya gözetim altında bulundurulanların sevkinde ya da refakatle görevlendirilen erbaş ve erlere;

7. (Mülga bend: 31/07/2003-4969 s.K./1.md.)

8. Milli ve resmi spor temasları dolayısıyla seyahat edecek sporcu ve idarecilere;

9. Birlik halinde yabancı memleketlere gönderilecek Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına ve bunların Türkiye'de bırakacakları aile fertlerine;

10. Aile ile birlikte oturulması yasak edilen bölgelerdeki askeri şahısların aile fertlerine;

11. Bu Kanunda belirtilen özel hallerde askeri öğrenciler ile erbaş ve erlere;

harcırah verilir."

şeklinde hükme bağlandığını görmekteyiz.

Bilindiği gibi, birçok kamu idaresi tarafından hizmet alımı yoluyla temin edilen özel firma elemanları (temizlik, güvenlik, şoför, mühendis gibi) sözleşmeleri gereği hizmetin yapıldığı birimlerde çalıştırılmakla birlikte, bazı durumlarda hizmet gereği memuriyet mahalli dışına geçici olarak görevlendirilmeleri de söz konusu olabilmektedir.

Dolayısıyla yapılan bu görevlendirmeye ilişkin olarak, söz konusu özel şirket elemanların memuriyet mahalli dışına geçici olarak görevlendirilmeleri halinde, geçici görev yolluğunun ödenip ödenmeyeceği hususlarında tereddütler oluşabilmektedir.

Zira, yüklenici tarafından çalıştırılan personeline harcırah verilmesi konusunun tartışmalı bulunduğu ve bu konuda iki farklı görüşün ön plana çıktığını görmekteyiz. Bu görüşlerden ilki, Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda düzenlenen sözleşmelerde, teklif fiyatına eklenecek giderler arasında belirtilmesi şartıyla bu parasal değerin yüklenici tarafından karşılanması gerektiği, dolayısıyla kurum bütçesinden hizmet alımı yoluyla çalışan personele herhangi bir nedenle ödeme yapılmaması gerektiği şeklindedir.

Aksi nitelikteki diğer görüşe göre ise, taşeron işçileri Harcırah Kanunu hükümlerine göre bir yere gönderildikleri zaman, bir anlamda idare işçisi olunması ve idare adına bir işin yerine getirilmesi gerekçesiyle, Harcırah Kanunu hükümlerine göre harcırah ödenmesi gerektiği yönündedir.

Bu bağlamda, üst kısımda yer verilen Yasanın 4'üncü maddesi başta olmak üzere çalışmamızın sonraki kısımlarında ayrıntılı olarak yer verilen yasal düzenlemeler kapsamında, belli şartlarda özel sektör elemanlarına da harcırah verilmesinin mümkün olduğunu öncelikle ifade edebiliriz.


2.Memur ve Hizmetli Olmayanların Harcırahı

Bilindiği gibi, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 5'inci maddesinde, harcırahın; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından meydana geldiği, ilgililerin bu Kanun hükümlerine göre bunlardan birine, birkaçına veya tamamına hak kazanabileceği hükme bağlanmıştır. Ancak anılan Kanunun diğer hükümlerinde de harcırahın unsurlarından bir kısmının ya da tamamının ödenmesi bu Kanunun öngördüğü koşulların gerçekleşmiş olmasına bağlanmıştır.

Öte yandan, 6245 sayılı Harcırah Kanununun "Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)" başlıklı 14'üncü maddesinde; bu Kanun kapsamındaki kurumlara ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere, geçici görev harcırahı olarak yol gideri ile yevmiye verileceği ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgâh veya görev yeri ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası giderlerinin de ayrıca ödeneceği hükme bağlanmıştır. Bu hükme göre, geçici olarak yurt içinde başka bir yere gönderilen personele geçici görev yolluğu verilmesi gerekmektedir. Ancak, Harcırah Kanununda, yurtiçi geçici görevlendirmelerde özel şahıslar tarafından talep edilen ve kamu idareleri tarafından sunulan bir hizmetin görülmesi nedeniyle, hizmeti görülen bu şahıslar tarafından sözkonusu kamu görevlilerinin harcırahının karşılanmasına imkan veren bir düzenleme bulunmamaktadır.

Diğer bir anlatımla, yurtiçinde geçici bir görevle 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamındaki kurumlara ait bir görev için görevlendirilenlere geçici görev yolluğu ödeneceği bunun dışında özel şirket toplantılarına, davetlerine katılanlara ise kurumlara ait bir görev olmadığından geçici görev yolluğu ödenmesine imkan bulunmamaktadır.

Bu ön bilgiler ışığında memur ve hizmetli olmayanların harcırah alıp almamalarını ortaya koymak kuşkusuz 6245 sayılı Harcırah Kanunu içeriğinde yapılacak bir değerlendirme ile açıklığa kavuşturulacaktır. Bu bağlamda, söz konusu Kanun hükümlerine baktığımız zaman, üst kısımda yer verilen Yasanın 4'üncü maddesi haricinde, çalışma konumuzla bağlantılı olarak 7 ve 8'inci maddeleri karşımıza çıkmaktadır.

Bu çerçevede, bahse konu Yasa hükümlerini sırasıyla ortaya koyabiliriz. Şöyle ki; 6245 sayılı Yasanın "Harcırah hesabında esas tutulacak aylıklar" başlıklı 7'nci maddesi;

"Harcırahın verilmesinde memurun fiilen almakta olduğu aylık (Kurumların 1-4 üncü derecelerdeki kadrolarında bulunanlardan kazanılmış hak aylık dereceleri daha düşük olanların işgal etmekte oldukları kadro) derecesi esas alınır.

Hizmetlilerin harcırahı, aldıkları aylık ücret veya ödeneklerine; gündelik ile çalışanların harcırahı da gündeliklerinin 30 katına en yakın memur aylık tutarı üzerinden hesaplanır. Şu kadar ki (Ödenek mukabili çalışanlar hariç) bunların harcırahları hiçbir suretle 4'üncü derecedeki memurlara verilen miktarı geçemez.

Terfi suretiyle atananların harcırahı, terfi ettikleri aylık derecesi üzerinden ödenir." şeklinde düzenlemiştir.

Aynı Yasanın doğrudan çalışma konumuzu ilgilendiren ve "Memur veya hizmetli olmayanların harcırahı" başlıklı 8'inci maddesi ise; "Memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanuna tabi kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere verilecek yol masrafı ve gündelik, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4'üncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol masrafı ve gündeliğe kıyasen ilgili kurumca takdir olunur.

Ancak, ilgili Bakanlığın teklifi ve Maliye Bakanlığının olumlu görüşü üzerine, bu gibi kimselerden icabedenlere 4 ncü dereceden daha yüksek memurlara ödenebilecek yol masrafı ve gündelik verilebilir.

Sözleşmeli olarak çalıştırılıp da sözleşmelerinde verilecek harcırah belirtilmiş olan kimseler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz.

Henüz rütbe almamış askeri öğrencilerin öğrenim, resmi davet ve mübadele nedeniyle yurtdışında bulundukları sürece kendilerine teğmen rütbesindeki subayın yurtdışı gündeliği bu Kanunun yurtdışı gündeliklerine ilişkin hükümleri gözönünde bulundurulmak suretiyle ödenir." hükmüne amirdir.

Söz konusu Yasa maddesinin gerekçesinde ise; "Bu madde memur veya hizmetli sıfatını haiz olmadıkları halde kurumlarca her hangi bir muvakkat vazife ile görevlendirilecek kimselere ne suretle harcırah verileceği hükmünü ihtiva eylemekteydi. Filhakika resmî bir vazifesi olmayan birçok şahıslara herhangi bir mevzuda fikir ve mütalâalarından veya ihtisaslarından faydalanılmak üzere kurumlarca zaman zaman ihtiyaç duyulmaktadır. (Meselâ: Dış ticaret rejimi hakkındaki mütalâaları alınmak üzere celbolunan ticaret erbabı ile Sağlık Şûrasına iştirak eden serbest doktorlar gibi) bu gibi kimselere verilecek yevmiye ve icabı hale göre yol masrafının bunların içtimaî durumları, bilgi seviyeleri ve meslekleri ile vazife görülen yerin mahallî şartlan ile yakından alâkadar olması bakımından muayyen bir miktarla tahdidi doğru olamıyacağından azami bir haddi aşmamak üzere ilgili dairenin takdirine bırakılması muvafık görülmüştür. Ancak bazı istisnai haller göz önünde bulundurularak Maliye Vekaletinin tasvibi ile daha fazla harcırah verilebilmesi imkanları da maddede ayrıca derpiş olunmuştur." hükmüne yer verilmiştir.

Üst kısımda belirtilen mevzuat hükmünden de anlaşılacağı üzere, kurumların görev alanına giren hizmetleri genel olarak kadrolarına dahil memur ve hizmetlilere yaptırmaları esas olmakla birlikte ihtiyaç duyulması halinde, memur ve hizmetli olmamakla birlikte kendi uzmanlık alanları ile ilgili olmak üzere, fikir ve mütalâalarından, veya ihtisaslarından faydalanılan söz konusu kişilere de harcırah ödenebilme imkanı bulunmaktadır.

Dolayısıyla, herhangi bir kamu idaresinin görev alanı ile ilgili olmak üzere, fikir, mütalaa veya ihtisaslarından faydalanılan ve memur ve hizmetli kapsamında bulunmayanlara söz konusu Kanunun 8'inci maddesi kapsamında harcırah ödenmesinin mümkün bulunduğunu, ancak bu kapsamda bulunmayanlara ise harcırah ödenmesine imkan bulunmadığını ifade edebiliriz.



3. Değerlendirme ve Sonuç

Görüldüğü üzere; 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca, hizmet alımı yoluyla temin edilerek çalıştırılan özel şirket elemanlarının geçici görevle görevlendirilmesi durumunda kendilerine geçici görev yolluğu ödenebilmesi belli koşullarda mümkündür.

Nitekim, 6245 sayılı Harcırah Kanununun "Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)" başlıklı 14'üncü maddesinde; bu Kanun kapsamındaki kurumlara ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere, geçici görev harcırahı olarak yol gideri ile yevmiye verileceği ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgâh veya görev yeri ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası giderlerinin de ayrıca ödeneceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, geçici görev yolluğu kurumlara ait bir görevin yapılması amacıyla "geçici" olarak başka bir yere gönderilenlere asli görev yerlerinde yapmak zorunda olmadıkları taşıt giderleri, yeme ve yatma ücretleri gibi bazı zorunlu giderlere karşılık olarak verilmektedir.

Anılan Kanunun "Memur veya hizmetli olmayanların harcırahı" başlıklı 8'inci maddesinde ise; "Memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanuna tabi kurumlarca geçici bir görev ile görevlendirilenlere verilecek yol masrafı ve gündelik, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4'üncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol masrafı ve gündeliğe kıyasen ilgili kurumca takdir olunur. Ancak, ilgili Bakanlığın teklifi ve Maliye Bakanlığının olumlu görüşü üzerine, bu gibi kimselerden icabedenlere 4'üncü dereceden daha yüksek memurlara ödenebilecek yol masrafı ve gündelik verilebilir.

Sözleşmeli olarak çalıştırılıp da sözleşmelerinde verilecek harcırah belirtilmiş olan kimseler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz..." hükmüne yer verilmiştir.

Dolayısıyla, kurumların görev alanına giren hizmetleri genel olarak kadrolarına dahil memur ve hizmetlilere yaptırmaları esas olmakla birlikte söz konusu hükümde memur ve hizmetli olmamakla birlikte kendi uzmanlık alanları ile ilgili olmak üzere bilgi seviyelerine ve ihtisasına ihtiyaç duyulan kimselerin bu kanuna tabi kuruluşlarda kendi alanlarını ilgilendiren konularda geçici olarak görevlendirmelerinde verilecek gündeliğin nasıl verileceği açıklanmakta olup, bilgi seviyesi ve ihtisas sahibi olmayanların bu madde hükmüne göre görevlendirilmesine imkan bulunmamaktadır.

Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde Kurumlarda çalışan özel şirket elemanlarının özel bir ihtisas bilgisine sahip olması ve bu ihtisası üzerine görevlendirilmesi durumunda geçici görev yolluğu ödenmesi, aksi halde geçici görev yolluğunun ödenmemesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 8'inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları hükmü uyarınca, Maliye Bakanlığından izin alınmak kaydıyla 4'üncü dereceden daha yüksek memurlara (ek gösterge hariç) ödenen gündelik kamu idareleri tarafından geçici olarak başka yerde görevlendirilen memur ve hizmetli olmayan kişilere de ödenebilir. Bunlara ilave olarak, 6245 sayılı Harcırah Kanununun "Memur veya hizmetli olmayanların harcırahı" başlıklı 8'inci maddesi hükmü uyarınca, memur ve hizmetli olmadıkları halde, bu Kanun kapsamındaki kurumlara ait bir görevi ifa etmek amacıyla görevlendirilenlere gündelik ödenmesinin mümkün bulunduğunu, bu itibarla, resmi çağrı nedeniyle eşleri ile katılması gereken personelin eşine, görevlendirme onayında yer alması koşuluyla mezkûr Yasanın 8'inci maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde geçici görev yolluğunun ödenebileceğini konu bağlamında ayrıca dile getirebiliriz.

Sonuç olarak; 6245 sayılı Harcırah Kanununun 3'üncü maddesinin (d) fıkrasında, personel kanunlarına göre yardımcı hizmetler sınıfına dâhil personel, kurumlarda yalnız ödenek mukabili çalışanlar ile kurumlarda çalıştırılan tarım ve orman işçileri ve iş kanunlarına göre işçi sayılan kimseler hizmetli olarak tanımlanmakta, 4'üncü maddesinde ise anılan Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan memur ve hizmetliler ile aile fertlerine ve aynı kurumlarda fahri olarak çalışanlara harcırah verileceğinin belirtilmesi nedeniyle; 6245 sayılı Harcırah Kanununun, 4, 7 ve 8'inci maddeleri ışığında; ilgili kamu idarelerinde çalışan özel şirket elemanlarının özel bir ihtisas bilgisine sahip olması ve bu ihtisası üzerine görevlendirilmesi durumunda geçici görev yolluğu ödenmesinin mümkün olduğunu, aksi bir durumun varlığı halinde ise geçici görev yolluğunun ödenmesinin mümkün olmadığını ifade edebiliriz.

Kaynakça

- 6245 sayılı Harcırah Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi, Türkiye Belediyeler Birliği, BUMKO