Kamu gücü (âmme kudreti) ayrıcalıkları, özel hukukta görülmeyen, özel hukuku aşan bir takım hüküm ve şartlarıdr.

Kamu gücü ayrıcalıklarının varlık sebebi, kamu yararının sağlanması düşüncesidir.
Bir yol yapımında yol üzerinde kalan bir arazinin kamulaştırılması gerekir. Burada kamu yararı vardır. Eğer idareye kamu gücü ayrıcalığı (tek yanlı karar alma gücü/re'sen icra) tanınmamış olsa, idarenin o araziye el atabilmesi için mutlaka arazi sahibi ile anlaşması, şayet arazi sahibi satış işlemini kabul etmez ise, bu arazinin satışı için sahibini zorlaması mümkün olmazdı.

Kamu gücü ayrıcalıkları
1- Tek yanlı işlemler yapma yetkisi bir kamu gücü ayrıcalığıdır. İdare açıkladığı tek yanlı irade ile, özel kişiler hakkında onların rızası hilafına hukukî işlemler tesis edebilir. Bu işlemlerin hukukî sonuçlarını doğurabilmesi için ilgilileri tarafından kabul edilmesine gerek yoktur. Tek yanlı işlem yapma ayrıcalığna icraîlik veya icraî karar adı verilir.

2- Re'sen icra yetkisi bir kamu gücü ayrıcalığıdır. İdare özel hukuk kişisinden farklı olarak, mahkemelere ve icra dairelerine başvurmaksızın kendi aldığı kararları yine kendisi "cebren icra" edebilir. Keza idarenin belli koşullarda "cebir kullanma" yetkisi de vardır

3- Kukuka uygunluk karinesi bir kamu gücü ayrıcalığıdır.İdarenin aldığı bir karar bir mahkeme tarafından iptal edilinceye kadar hukuka uygun olduğu varsayılır ve uygulanmaya devam edilir. İlgili kişinin bu karar itiraz etmesi veya ona karşı dava açması o kararın yürütülmesini durdurumaz.

4- Kamu malı statüsü bir kamu gücü ayrıcalığıdır. İdarenin malları kamu malı statüsüne tâbi tutulur ve bu şekilde özel himaye görür.

5- Kamu alacakları tahsili yetkisi bir kamu gücü ayrıcalığıdır. Türkiye'de kamu alacaklarının tahsili hakkında 21 Temmuz 1953 tarih ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usûlü Hakkında Kanun uygulanmaktadır.

6- Bir borç hakkında "özel hukuk cebrî icra yollarının" uygulanamaması, bir kişinin mallarının haczedilemezliği ve bir kişinin iflasının istenememesi bir kamu gücü ayrıcalığıdır.

7- Bir sözleşmenin "idarî sözleşme" sayılması bir kamu gücü ayrıcalığıdır. Zira bu sözleşmeye artık özel hukuk hükümleri değil, idare hukuku uygulanacaktır.

8- Bir tüzel kişinin personelinin "kamu görevlisi" sayılması bir kamu gücü ayrıcalığıdır. Kamu görevlileri, bazı bakımlardan özel bir korumaya tabidirler.

9- Zorunlu üyelik bir kamu gücü ayrıcalığıdır. Bir avukatın mesleğini icra edebilmesi için baroya üye olması gerekir.

10- Zorunlu aidat usûlü bir kamu gücü ayrıcalığıdır. Avukatlar üyesi olduğu baroya zorunlu olarak aidat öderler.

11- Vergi muafiyet usûlü bir kamu gücü ayrıcalığıdır. Bir tüzel kişiye vergi muafiyeti tanınması onun kamu gücü ayrıcalıkları ile donatıldığı anlamına gelir.

12- Ortaya çıkan zararın tanzimi "idari sorumluluk" rejimine tabi olması bir kamu gücü ayrıcalığıdır.


Kamu gücü ayrıcalıklarının yükümlülükleri, idare sadece bir takım ayrıcalıklardan yararlanmaz. İdare aynı zamanda bir takım "yükümlülükler"e de tâbi kılınmıştır.

1- Özel hukuk kişileri sözleşme yapacakları kişileri seçmekte serbesttirler, oysa idare sözleşme yapmak isteyeceği kişiyi belirlemek için kamu ihalesi düzenlemek zorundadır.

2- Özel kişi, istediğini işe almakta serbesttir. Buna karşılık, idare personel seçmekte serbest değildir. Sınav düzenlemek ve sınavda başarılı olanları almaz durumundadır.

3- Özel kiş kanuna ve ahlâka aykırı olmayan her türlü amacı güdebilirler. Oysa idare, sadece "kamu yararı " amacıyla eylem ve işlemlerde bulunabilir.

4- Tüzel kişinin karar ve yönetim organlarının idare tarafından re'sen atanması veya bu görevleri bir kamu görevlisinin görevi gereği üstlenmesi yine bir kamu gücü yükümlülüğü durumudur.

Kamu gücü ayrıcalıkları ve yükümlülüklerinin tam ve eksiksiz bir listesini yapmak mümkün değildir. Daha pek çok kamu gücü ayrıcalığı veya yükümlülüğü olabilir.
Kamulaştırma, idari irtifaklar kurma, istimval, geçici işgal, vergilendirme, cebir(zor) kullanma, disiplin cezası verme, bir alanı tekel haline getirme vs. hep birer kamu gücü ayrıcalığıdır. Keza tüzel kişinin sahip olduğu taşınmaz mallar üzerinde yaptığı işlerin "bayındırlık işi" olarak nitlendirilmesi de bir kamu gücü ayrıcalığıdır.
"Bayındırılık işleri, taşınmaz mallar üzerinde kamu yararına yönelik yapılan inşaat ve tamirat işleridir"

Kamu gücü yükümlülüklerini saymak ise hepten mümkün değildir. Kamu hizmeti ilkeleri denen ilkeler (devamlılık, uyumluluk, tarafsızlık, eşitlik ilkeleri) idareye birçok yükümlülük yükler. Bir özel kişi yürüttüğü bir faaliyete son verebilir. Ama idare devamlılık ilkesi gereğince bir kamu hizmeti faaliyetine son veremez. Dahası idarenin "kanuna tâbi olması ilkesi" de idareye sayısız yükümlülük yükler. İdare her faaliyetininde kanuna dayanmak ve ona uymak zorundadır.


Bir hukukî ilişki, durum, olay, eylem veya işlemde, yukarıda sayılan kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinden bir vey birkaçı varsa; bu hukukî ilişki, durum, olay, eylem veya işleme idare hukuku uygulanabilir. Bundan birçok sonuç çıkar.

kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunduğu bir hukukî işlem bir "idarî işlemdir"
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunduğu sözleşme bir "idarî sözleşmedir"
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunduğu bir uyuşmazlık "idarî yargı"nın görev alanına girer
devlet tarafından kurulmuş bir tüzel kişi kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülükleri ile donatılmış ise o tüzel kişi "kamu tüzel kişisi" dir.
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunduğu bir eylem veya işlemden kaynaklanan sorumluluk "idari sorumluluk" tur.

bunun tersinden ise;
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunmadığı bir hukukî işlem bir özel hukuk işlemdir.
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunmadığı sözleşme bir "özel hukuk sözleşmesidir"
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunmadığı bir uyuşmazlık "adli yargı"nın görev alanına girer
devlet tarafından kurulmuş bir tüzel kişi kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülükleri ile donatılmamış ise o tüzel kişi "özel hukuk tüzel kişisi" dir.
kamu gücü ayrıcalıkları veya yükümlülüklerinin bulunmadığı bir eylem veya işlemden kaynaklanan sorumluluk "özel hukuk sorumluluğu"

Yukarıdaki açıklamalar sn. Kemal Gözler ve Gürsel Kaplan'nın idare hukuku dersleri isimli kitabından özetlenmiştir.