Makale Lebibyalkın mevzuat dergisinden alınmıştır.

MDERGI/8788A.052(Eylül 2015 Sayı 141)

YAPIM İŞİ İHALELERİNE İLİŞKİN SINIR DEĞERLER YENİDEN DEĞİŞTİ
Yasin ÖNCÜ
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Denetçisi


Özet

İhalelere ilişkin aşırı düşük telif değerlendirme süreci ve sınır değer kavramı 12.6.2015 tarihli İhale Uygulama Yönetmelikleri ve Kamu İhale Genel Tebliği değişiklikleri ile yeniden belirlendi. Ancak ekonomik açıdan en avantajlı teklif, sadece fiyat esasına göre veya fiyat ile birlikte fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenebilir. İhale konusu işin özelliği göz önünde bulundurularak işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi unsurlar fiyat dışı unsur olarak gösterilebilir. Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin, fiyat ile birlikte fiyat dışı unsurların da dikkate alınarak belirleneceği ihalelerde; fiyat dışı unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıkları ile hesaplama yöntemi ve bu unsurlara ilişkin değerlendirmenin yapılabilmesi için sunulacak belgeler idari şartnamede açıkça belirtilir.

Anahtar Kelimeler: Sınır değer, aşırı düşük teklif sorgulaması, KİK.

1. Giriş

4734 sayılı Kamu İhale Kanununda zaman zaman değişiklikler yapıldığını, özellikle ihale sürecinin karmaşıklığından kaynaklanan hatalı uygulamaların alt seviyeye çekilmesi amacıyla yapılan bu düzenlemelerin, ikincil ve üçüncül düzey mevzuata da aynı şekilde yansıtıldığını görmekteyiz. Bu kapsamda yapılan en son değişiklik ise 12.06.2015 tarihli ve 29384 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İhale Uygulama Yönetmeliklerinde ve Kamu İhale Genel Tebliği'nde yapılan değişikliklerdir.

Kuşkusuz idareler bir yandan ihtiyaçların karşılanmasını, diğer yandan, en uygun bedelle ihalenin sonuçlandırılmasını hedeflemektedir. Ancak çoğu zaman bu iki koşulun aynı anda hedeflenmesi, ihale süreçlerinin uzamasına neden olabilmektedir. Bu çerçevede, olumsuzlukların giderilmesi amacıyla, düzenleyici ve denetleyici kurum konumunda bulunan KİK'in bu alanda yaptığı düzenlemelerle alım süreçlerine standartlar getirilmeye çalışıldığını görmekteyiz.

Bir anlamda çalışma konumuzu oluşturan güncel mevzuat değişikliği ise giriş paragrafından ifade ettiğimiz gibi 12.6.2015 tarihli Yönetmelik ve Tebliğ değişiklikleridir. Ancak bahse konu düzenlemelerin hukuki dayanağı konumunda bulunan, temel yasal düzenlemenin ise 6518 sayılı Yasa olduğunu söyleyebiliriz. Bahse konu 06.02.2014 tarihli, 6518 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 4734 sayılı Yasanın en hassas hükmünün bulunduğu 38. madde ve buna bağlı olarak aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin süreç yeniden şekillendirilmiştir.

Bununla birlikte, 12.6.2015 tarihli mevzuat değişikliklerinde, yargı kararlarının da etkisi olduğunu ayrıca vurgulayabiliriz. Keza, sınır değerlere ilişkin hizmet ve yapım işlerine ilişkin yönetmeliğin ilgili maddeleri hakkında Danıştay 13. Dairesi tarafından yürütmeyi durdurma kararı verilmişti. Bu itibarla, çalışamaya konu değişiklikleri bahse konu yargı kararı yanında, bir anlamda bu husustaki düzenlemenin dayanak noktasını teşkil eden anılan Kanun ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan alt düzey mevzuatla birlikte değerlendirmek kuşkusuz daha faydalı olacaktır.

Öncelikli olarak 12.6.2015 tarih ve 29384 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Hizmet Alım İhaleleri ile Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile aşırı düşük teklif sorgulama sisteminde esaslı değişiklikler yapıldığını vurgulayabiliriz . Mezkûr Yönetmelikler dışında, ayrıca Kamu İhale Genel Tebliğinin birçok maddesinde "YMM" ibaresinden önce gelmek üzere "SM (Serbest Muhasebeci)" ibaresi eklenmek suretiyle, birçok alanda olduğu gibi aşırı düşük teklif sorgulaması sürecinde de SM'nin tasdik ettiği belgelerin geçerliliğine vize çıktığını belirtebiliriz.

12.06.2015 tarihinde yapılan değişiklikler aynı düzeyde ihale tip dökümanlarını da etkilemiş olup, bu değişikliklerin bir kısmı ihale ilanına da yansıtılmıştır. Dolayısıyla, ihale dokümanı bu değişikliklerden önceki mevzuat hükümlerine göre hazırlanan ve onaylanan ancak ihale ilanı hazırlanmamış (ilansız pazarlık usulüne göre yapılan ihalelerde davet yapılmamış) ihalelerin doküman onaylarının, söz konusu değişikliklerin Resmi Gazetede yayımlandığı tarih itibarıyla kaldırılmasının söz konusu olması nedeniyle, bahse konu dokümanların yeni yönetmelik hükümlerine göre tekrar hazırlanması ve EKAP üzerinden KİK'e yeniden gönderilmesi gerektiğini ilave olarak dile getirebiliriz.



2.Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması ve Sınır Değer

12.06.2015 tarihli mevzuat değişiklikleri açısından önem arz eden 6518 sayılı Yasa hükümlerine baktığımızda, en dikkat çeken değişikliklerin aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamında yapıldığını görmekteyiz. Zira, söz konusu değişiklik ile yapım işlerinde ve hizmet alımlarında aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi ilişkin ilkeler farklı kriterlere bağlanmaktadır.

Bu çerçevede 4734 sayılı Yasanın söz konusu 38. maddesine öncelikle baktığımızda, yasa maddesinin; "' (Değişik fıkra: 6/2/ 2014-6518/47 md.) Kurum, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değerler ve sorgulama kriterleri belirlemeye, ihalenin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin sonuçlandırılabilmesine, ayrıca yaklaşık maliyeti 8'inci maddede öngörülen eşik değerlerin yarısına kadar olan hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında olan tekliflerin bu maddede öngörülen açıklama istenilmeksizin reddedilmesine ilişkin düzenlemeler yapmaya yetkilidir. İhale komisyonu bu maddenin uygulanmasında Kurum tarafından yapılan düzenlemeleri esas alır." şeklinde hükme bağlandığını görmekteyiz.

Bahse konu değişiklikle birlikte, aşırı düşük tekliflerle ilgili kriterlerin belirlenmesi, açıklama istenmeden değerlendirme yapılması ve sınır değerin altında kalan tekliflerin açıklama yapılmadan doğrudan reddedilmesi gibi hususlarda KİK'e düzenleme yapma yetkisi verilmiştir. Bu kapsamda, gerek yapım işi ve gerekse hizmet alım ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesiyle ilgili olarak idarelere, mevcut uygulamanın yanı sıra, ihale ilanında ve dokümanında belirtilmesi şartıyla, ilave olarak iki farklı seçenekten birini tercih etmesi imkânı sağlanmaktadır.

Bunlardan biri "İhalenin herhangi bir açıklama istenilmeksizin doğrudan en düşük teklif sahibi üzerinde bırakılması" iken, diğer seçenek ise "Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısının altında olan ihalelere özgü olmak üzere, sınır değerin altındaki tekliflerin reddedilmesi" şeklinde özetlenebilir. Böylelikle, hem yapım işi ihalelerinde hem de hizmet alımı ihalelerinde verilen aşırı düşük tekliflerin açıklama yöntemleri sadeleştirilmiş ve uygulamadaki aksaklıklar giderilmiştir. Diğer bir söyleyişle, ihale ilanında ve dokümanında ihalenin, 4734 sayılı Yasanın 38'inci maddesinde öngörülen açıklama istenmeksizin sonuçlandırılacağının belirtilmesi halinde; ihalenin, ekonomik açıdan en avantajlı teklif üzerinde bırakılması söz konusu olabilmektedir.

"Aşırı düşük teklif sınır değer" ise; personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kâr hariç yaklaşık maliyet tutarı; personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde ise yaklaşık maliyetin (1,3) sayısına bölünmesinden elde edilen tutara karşılık geldiğini söyleyebiliriz.

Yapım işlerinde ise, sınır değerin belirlenmesi daha karmaşık olup, Kamu İhale Genel Tebliğinde (45.1.1.) yer aldığı üzere, geçerli teklifler tespit edildikten sonra; yaklaşık maliyetin % 120'sinin üzerindeki ve % 40'ının altındaki teklifler dikkate alınmaksızın, geçerli tekliflerin aritmetik ortalaması ve standart sapması hesaplanmasını müteakip Tebliğde belirtilen matematiksel işlemin sonrasında belirlenmektedir. Çok fazla yer kaplaması nedeniyle burada yer verilmeyen hesaplama sürecinde, 11/06/2011 tarihli ve 27961 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yapım İşlerinde Benzer İş Grupları Tebliği"nde yer alan "B-Üstyapı (Bina) İşleri", "C-Sıhhi Tesisat ve Mekanik Tesisat İşleri", "D-Elektrik İşleri", "E-Elektronik ve İletişim İşleri" grubundaki yapım işleri ile bu işlerle ilgili tamamlama, onarım, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işlerinde sınır değer (1,00), diğer yapım işlerinde (1,20) olarak kabul edilmektedir. İhale konusu işinin kapsamında farklı katsayılara tabi iş kısımlarının bulunması durumunda ise; sınır değer katsayısı, söz konusu kısımlardan toplam yaklaşık maliyet içindeki ağırlık oranı en fazla olana göre belirlenir .



3.Konuyla Bağlantılı 12.06.2015 Tarihli Yönetmelik ve Tebliğ Değişiklikleri

12.06.2015 tarihli mevzuat değişikliğinin mevzuat altyapısı olarak 6518 sayılı Yasayı görmekle birlikte, yargı kararının bir anlamda bu düzenlemeyi zorunlu kıldığını tekrar belirtebiliriz. Zira Danıştay'ın ilgili dairesi Kanunun 38. maddesine göre hazırlanan sınır değerlere ilişkin Yönetmelik maddelerinin yürütmesini durdurmuştu.

Danıştay tarafından gerek hizmet alımlarında ve gerekse yapım işi için geçerli olmak üzere aşırı düşük teklif sorgulama sürecindeki takdir hakkının idarelere bırakılması uygulamasının yürütmesi durdurulduktan sonra bu alanda KİK tarafından düzenleme yapılması bir anlamda hukuki gereklilik olarak karşımıza çıkmıştı.

Danıştay 13. Dairesinin konuya ilişkin (yürütmeyi durdurma) Kararında ise; "'Kanun' un Kurum'a verdiği yetki kapsamında dava konusu düzenleme çalışmalarında ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre herhangi bir çalışma yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, Kamu İhale Kanunu'nun 38. maddesine aykırı olarak, dava konusu düzenlemeyle, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre herhangi bir çalışma yapılmadan, ayrıca Kanun koyucu tarafından Kamu İhale Kurumu'na yetki verilmesine rağmen, yapım işi ihalelerinde aşırı düşük teklif sahiplerinden açıklama isteme zorunluluğu kaldırılarak, ihale ilanında ve dokümanında hüküm bulunması şartıyla bu konuda düzenleme yapma yetkisinin ihaleyi yapan idarelere bırakılmasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır." hususlarına dikkat çekmek suretiyle, aşırı düşük teklif sorgulaması yapma konusunda yetkinin ihaleyi yapan idarelere bırakılmasının hukuki olmadığı ifade edilmektedir.

Bu bağlamda, 12.06.2015 tarihinde yapılan yönetmelik değişikliği ile önceki düzenlemelerin ana esasları korunmakla birlikte, idareye takdir hakkı tanıyan alanların azaltıldığını, söz konusu boşluğun ise KİK tarafından doldurulduğunu söyleyebiliriz. Ancak yargı kararına rağmen, takdir hakkına yönelik düzenlemelerin bütünüyle ortadan kalkmadığını aşağıda yer alan düzenlemelerde açık bir şekilde gördüğümüzü ifade edebiliriz.



4.Yönetmelik Değişikliği Kapsamında Yapım İşi İhaleleri

Kamu İhale Kanununda yer aldığı üzere, yapım işleri; "Bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işlerini" kapsamaktadır.

Bu bağlamda, 12 Haziran 2015 tarih ve 29384 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile hizmet alımlarına benzer şekilde aşırı düşük teklif sorgulama sistemi yapım işleri için de değiştirilmiştir.

Zira mezkûr Yönetmeliğin 60'ıncı maddesi değişikliğe uğramış, Tebliğin 45.1'inci maddesi yürürlükten kaldırılmış ve 45.1.13.6. maddesinde "YMM" ibaresinden önce gelmek üzere "SM (Serbest Muhasebeci)" ibaresi eklenmiştir .

Sınır değer ve aşırı düşük teklifler başlıklı Yönetmeliğin 60. maddesine baktığımızda ise (Değişik:RG-7/6/2014-29023) söz konusu maddenin;

"(1) İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra Kurum tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar.

(2) (Değişik fıkra:12/06/2015-29384 R.G./ 3. md.) Aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemlerine ilişkin olarak, ihale ilanı ve dokümanında belirtilmek kaydıyla, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı fıkralardaki koşullar çerçevesinde aşağıdaki seçeneklerden bir tanesi kullanılır.

a) Sınır değerin altında olan teklifler ihale komisyonunca aşırı düşük teklif olarak tespit edilir ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili ayrıntılar yazılı olarak istenir.

İhale komisyonu;

1) Yapım yönteminin ekonomik olması,

2) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

3) Teklif edilen işin özgünlüğü,

gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

b) İhale, aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemleri yapılmaksızın sonuçlandırılır.

c) Aşırı düşük teklif sınır değerinin altında teklif sunan isteklilerin teklifi açıklama istenmeksizin reddedilir.

(3) (Değişik fıkra:12/06/2015-29384 R.G./ 3. md.) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8'inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine eşit veya bu değerin üzerinde olan ihalelerde, ikinci fıkranın (a) bendinin kullanılması zorunludur.

(4) (Değişik fıkra:12/06/2015-29384 R.G./ 3. md.) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8'inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine kadar olan ve açık ihale veya Kanunun 21'inci maddesinin (b) ve (c) bentleri gereğince pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde, ikinci fıkranın (a), (b) veya (c) bendindeki seçeneklerden birisinin kullanılması zorunludur.

(5) (Ek fıkra:12/06/2015-29384 R.G./3. md.) Yaklaşık maliyeti Kanunun 8'inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine kadar olan ve belli istekliler arasında ihale veya Kanunun 21'inci maddesinin (a), (d) ve (e) bentleri gereğince pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde ikinci fıkranın (b) bendinin kullanılması zorunludur.

(6) (Ek fıkra:12/06/2015-29384 R.G./3. md.) Kurum tarafından yayımlanan aşırı düşük teklif sorgulaması yapılamayacak alımlar listesinde yer alan işlerin ihalelerinde ikinci fıkranın (b) bendinin kullanılması zorunludur." şeklinde düzenlendiğini görmekteyiz.

Hizmet alımlarına ilişkin kısımda ifade ettiğimiz gibi, aşırı düşük teklif tespit ve değerlendirme işlemlerine ilişkin olarak, ihale ilanı ve dokümanında belirtilmek şartıyla; sınır değer belirlemek şartıyla aşırı düşük teklif sorgulaması yapılması, yapılmaması veya sınır değerinin altında teklif sunan isteklilerin teklifi açıklama istenmeksizin reddedilmesine yönelik seçeneklerden bir tanesinin yapım işi için de idarece kullanılması söz konusudur. Bu durumu da tablo yardımıyla aşağıda gösterebiliriz.



12.6.2015 Tarihli Yönetmelik Değişikliği Sonrası Yapım İşlerinde EşikDeğer , Sınır Değer ve Aşırı Düşük Teklif SorgulamasıArasındaki Bağlantıya İlişkin Tablo

Sıra No Yapım İşinin parasal tutarı ve ihalenin şekli İdarenin Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması Kapsamında Seçenekleri
1 Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine eşit veya bu değerin üzerinde olan ihaleler

(*Kanun kapsamı tüm idareler için 11.290.008,33 TL ve bu tutar üzeri yapım işi alımları)
1.Sınır değerin altındaki istekliler için aşırı düşük teklif sorgulama yapılması zorunluluk arz etmektedir.
2 Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine kadar olan ve açık ihale veya Kanunun 21 inci maddesinin (b) ve (c) bentleri gereğince pazarlık usulü ile yapılan ihaleler

(*Kanun kapsamı tüm idareler için 11.290.008,33 TL altı yapım işi alımları)
1.Sınır değerin altındaki istekliler için Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması Yapılabilir.

2. Aşırı düşük teklif değerlendirme işlemleri yapılmaksızın en düşük teklif sahibine ihalenin verilmesi (Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması Yapılmayabilir.) mümkündür.

3. Sınır Değer Altında teklif sunan firmaların tekliflerinin doğrudan değerlendirme dışı bırakılması mümkündür.
3 Yaklaşık maliyeti Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen eşik değerin üçte birine kadar olan ve belli istekliler arasında ihale veya Kanunun 21 inci maddesinin (a), (d) ve (e) bentleri gereğince pazarlık usulü ile yapılan ihaleler

(*Kanun kapsamı tüm idareler için 11.290.008,33 TL altı yapım işi alımları)
1.Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması Yapılmayacaktır. İhalenin En Avantajlı Teklif Veren İstekliye Bırakılması Gerekmektedir.
4 Kurum Tarafından Yayımlanan Listede Yer Alan İşlerin İhaleleri

(Ancak KİK tarafından henüz bu yönde bir liste yayınlanmamıştır)
1.Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması Yapılmayacaktır. İhalenin En Avantajlı Teklif Veren İstekliye Bırakılması Gerekmektedir.



Yukarıdaki tablodan görüldüğü gibi 1, 3 ve 4 sıra numaraları için idarenin belirlenen şekilde hareket etmesi zorunluluk iken, 2 sıralı satırlarda yer alan ihaleler için idarelerin üç seçenekten birini tercih etmesi gündeme gelebilmektedir. Keza, 1 sırada yer aldığı gibi söz konusu tutar üzeri alımlarda aşırı düşük teklif sorgulaması zorunlu iken, diğer sıralar için aksi (2 no.lu sıra hariç) yönde bir hareket tarzı söz konusudur. Yani aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmayacaktır.

Yapım işlerinde aşırı düşük teklif sorgulamalarına ilişkin yapılacak açıklamalarda, satışa ilişkin fatura örnekleri veya bu örneklerin noter, SM, YMM, SMMM ya da vergi dairesince onaylı suretleri ile belgelendirme yapılabilmesi mümkündür.



5.Değerlendirme ve Sonuç

Önceki bölümlerde anlatılanlar ışığında, 4734 sayılı Kanunun 38'inci maddesinde yapılan değişiklik ve bu değişikliğe dayanarak Uygulama Yönetmeliklerinde yapılan düzenlemeler çerçevesinde, sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi sürecinde, üst kısımdaki tabloda yer verilen seçeneklerden birisini tercih etmek ve tercih ettiği uygulamayı ihale ilanında ve dokümanında belirtmek suretiyle ihale sürecini sonuçlandırabilmektedir.

Daha önce vurguladığımız üzere, süreçte önem arz eden diğer bir husus ise, bu konuda ilk derece mahkemesi olarak KİK bu alanda yaptığı düzenlemeye ilişkin Danıştay tarafından verilen yürütmeyi durdurma kararıdır.

Zira, Danıştay 13. Dairesi 17.02.2015 tarihli kararıyla Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 60. maddesi, 11.03.2015 tarihli kararıyla da Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 29. maddesinin yürütmesini durdurmuştu.

Verilen kararın gerekçesinde ise;

"'Kanun' un Kurum'a verdiği yetki kapsamında dava konusu düzenleme çalışmalarında ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre herhangi bir çalışma yapılmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, Kamu İhale Kanunu'nun 38. maddesine aykırı olarak, dava konusu düzenlemeyle, ihale konusu işin türü, niteliği ve yaklaşık maliyeti ile ihale edilme usulüne göre herhangi bir çalışma yapılmadan, ayrıca Kanun koyucu tarafından Kamu İhale Kurumu'na yetki verilmesine rağmen, yapım işi ihalelerinde aşırı düşük teklif sahiplerinden açıklama isteme zorunluluğu kaldırılarak, ihale ilanında ve dokümanında hüküm bulunması şartıyla bu konuda düzenleme yapma yetkisinin ihaleyi yapan idarelere bırakılmasında hukuka uygunluk bulunmamaktadır."

hususuna yer vermiştir.

Yargı Kararı sonrasında KİK tarafından kamu ihale mevzuatında yapılan değişiklikler ve bu değişikliklerin etkilerine ilişkin tablolarda yer verdiğimiz üzere, söz konusu düzenlemelerle, Hizmet Alımı İhaleleri Yönetmeliğinin 59. maddesi ile Yapım İşleri İhaleleri Yönetmeliğinin 60. maddesi kapsamında sınır değer ve aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin esaslar yeniden belirlenmiştir. Birçok alanda öncekine benzemekle birlikte, belli alım türleri için sorgulama yapılmasının önü kapanmıştır. Sorgulama yapılmayacak alım türlerinin bir kısmını KİK'in sonradan belirlemesi ise, şüphesiz idarelere daha az hareket etme ortamı sağlayacaktır.

Ancak mevcut durum itibarıyla, belli durumlar için yine idarelere seçimlik durumlar sunulması ise, yürütmeyi durdurma kararının gerekçesi ile belli noktalarda uyumsuzluk arz etmektedir.

Buna karşın söz konusu değişikliklerle, ihalelerin kısa sürede tamamlanmasının sağlanması bakımından; aşırı düşük açıklaması istenmeksizin sonuçlandırılabilmesi, ayrıca yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde, sınır değerin altında kalan isteklilerin tekliflerinin doğrudan reddedilebilmesi imkânı sağlanması, ihale süreçlerini hızlandırmak suretiyle idare ihtiyaçlarının (4734 sayılı Kanunun 5. maddesine sayılan ihtiyaçların zamanda karşılanması ilkesiyle uyumlu olarak) uygun zamanda karşılanmasına imkân verecek niteliktedir .

Anlatılanlar ışığında, yapılan son düzenlemelerle birlikte aşırı düşük teklif sorgulaması ve sınır değerin belirlenmesi açısından temel belirleyici kriter olarak yaklaşık maliyetin karşımıza çıktığını, söz konusu tutarın hatalı belirlenmesinin ise sürecinin sağlıksız bir şekilde gerçekleşmesine ortam hazırlayacağını, bu itibarla, bir anlamda sistemin yaklaşık maliyetin isabet derecesine bağlı olduğu gerçeği göz önünde bulundurularak, yaklaşık maliyetin daha gerçekçi belirlenmesi konusunda idarelerin daha dikkatli olması gerektiğini ifade edebiliriz.

Bunlarla birlikte, ihale komisyonu kararı üzerine idarenin, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbest olduğunu belirtebiliriz.

İdarenin bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmediğini, ancak ihalenin iptal edilmesi halinde bu durumun, bütün isteklilere gerekçesiyle birlikte derhal bildirilmesi gerektiğini ifade edebiliriz.

Kaynakça

- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu

- İhale Uygulama Yönetmelikleri

- Kamu İhale Genel Tebliği