Makale Lebib Yalkın mevzuat dergisinden alınmıştır.


SÖZLEŞMESİ BİRDEN FAZLA NÜSHA İMZALANAN İHALELERDE
DAMGA VERGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ

Hilmi Bahadır BARÇIN
İhale Uzmanı

Özet

Kamu alım süreçlerinde bazı ihalelerin sözleşmelerinde nüsha adedinin fazla olması uygulaması sıkça görülmektedir. Nüsha adedinin 1'den fazla olması durumunda yüklenici firmanın sözleşme kaynaklı ödeyeceği damga vergisi miktarı da artmaktadır. Nüsha adedinin birden fazla akdedilmiş olduğu kamu alımlarına yönelik 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında akdedilen sözleşmelerdeki sorun çözülmüş gözükmektedir.

Anahtar Kelimeler: İhale, sözleşme, nüsha, damga, vergi.



1. Giriş

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 4'üncü maddesi uyarınca ihale, "kanunlarda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler" olarak tanımlanmaktadır.

İhale sürecinde istekliler ihale dokümanına bağlı olarak tekliflerini sunmakta, ihale günü ve saatinde en uygun teklifi veren istekli ihale komisyon kararı ile belirlenmekte, böylece ihalenin yüklenicisi ilan edilmekte ve sonuç olarak yüklenici ile idare arasında bir sözleşme imzalanmaktadır. İhaleyi kazanan yüklenici bu süreç içerisinde bazı resmi belgeler nedeniyle damga vergisi ödemek zorundadır.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun 1 inci maddesinde;

"Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar damga vergisine tabidir.

Bu Kanundaki kağıtlar terimi, yazılıp imzalanmak ya da imza yerine geçen bir işaret konulmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder..." denilmektedir.

Damga Vergisi Kanunu'nun 14'üncü maddesindeki düzenlemeye göre kağıtların damga vergisi Damga Vergisi Kanunu'na ekli (1) Sayılı Tablo'da yazılı nispet ve oranlarda alınacaktır.

Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 9 Ağustos 2016 tarihli ve 29796 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bu makalemizde ilgili Kanundaki yeni düzenlemeler sonucunda birden fazla nüsha üzerinden akdedilen kamu ihale sözleşmelerindeki yeni duruma açıklamalar getirilmeye çalışılacaktır.



2. 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununda Akdedilen Sözleşmeler

Kamu ihaleleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nda belirtilen esas ve usuller doğrultusunda gerçekleşmektedir.


Bu Kanun'un 18'nci maddesinde ihale usulleri aşağıdaki gibi belirtilmektedir.

a) Açık İhale

b) Belli İstekliler Arasında İhale

c) Pazarlık Usulü

Kanun 2003 yılında ilk yürürlüğe girdiği anda ihale usulleri arasında sayılan doğrudan temin kısa bir süre sonra ihale usulü olmaktan çıkarılmıştır.

Kanunun 44'üncü maddesi uyarınca ihale üzerinde kalan istekli 42 ve 43'üncü maddelere göre kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri doğrultusunda ihaleler sonucu idare ile yüklenici arasında bir sözleşme akdedilmektedir.

Bu durumun 2 istisnası bulunmaktadır:

a) Pazarlık usulü ile ihalenin düzenlendiği 21'nci maddenin (b), (c) ve (f) bendi kapsamında yapılan mal alımlarında, malın sözleşme yapma süresi içinde teslim edilmesi ve bunun idarece uygun bulunması halinde,

b) Doğrudan temin yönteminde


yüklenici ile sözleşme imzalanması idarenin takdirindedir.

2015 yılı için yayımlanan Kamu Alımları İstatistik Raporunda bu yıla ilişkin akdedilen sözleşme miktarı toplam 128 milyar TL olarak açıklanmıştır. 130 milyar TL'ye yaklaşan bu miktardaki sözleşme miktarının hepsi ihale usulleri ile akdedilen sözleşmelere ilişkindir. Aynı yıl doğrudan temin ile gerçekleştirilen alımların miktarı 8.3 milyar TL olup bu alımlar için sözleşme akdedilmemiştir. İstatistiklerden de görüleceği üzere 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde gerçekleştirilen ihalelerde çok büyük bir oranda sözleşme akdedilmektedir.




3. Kamu İhalelerinde Sözleşmelerin Nüsha Üzerinden Akdedilmesi

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde gerçekleştirilen ihalelerin sözleşmelerinin uygulama usul ve esasları 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nda yer almaktadır. 4735 sayılı Kanunu'nun "Tip Sözleşmeler" başlıklı 5'inci maddesinde aşağıdaki hüküm yer almaktadır:

"Bu Kanunun uygulanmasında uygulama birliğini sağlamak üzere mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Tip Sözleşmeler Resmi Gazetede yayımlanır.

(Değişik ikinci fıkra: 20/11/2008-5812/31 md.) İdarelerce yapılacak sözleşmeler Tip Sözleşme hükümleri esas alınarak düzenlenir. Mal ve hizmet alımlarında, Kurumun uygun görüşü alınmak kaydıyla istekliler tarafından hazırlanması mutat olan sözleşmeler kullanılabilir."

Kanun metninde görüleceği üzere idareler Kamu İhale Kurulu tarafından hazırlanan mutat sözleşmeleri kullanmaktadırlar. Bu sözleşmeler ihale uygulama yönetmeliklerinin eklerinde yer almaktadırlar.

İhale uygulama yönetmeliklerinin eklerinde yer alan ve kamu ihalelerinin tümünde uygulanan mal, hizmet ve yapım işlerine ait tip sözleşmelerin 35'inci maddesinde;

"Bu sözleşme .... Maddeden ibaret olup, İdare ve yüklenici tarafından tam olarak okunup anlaşıldıktan sonra .../.../..... tarihinde 1 nüsha olarak imza altına alınmıştır. Ayrıca idare, yüklenicinin talebi halinde sözleşmenin aslına uygun idarece onaylı bir suretini Yükleniciye verecektir" denilmek suretiyle sözleşmelerin bir nüsha olarak düzenlenmesi öngörülmüştür.

Ancak sözleşmelerin dipnotlarında ise sözleşmelerin bir nüshadan fazla olarak düzenlenebileceği belirtilmektedir. Uygulamada da yükleniciler kendilerinde de resmi bir örnek olması açısından genellikle fazladan bir nüsha talep etmektedirler.



4. Birden Fazla Nüshası Üzerinden Sözleşmesi Akdedilen İhalelerde Damga Vergisi Uygulaması

Yukarıda belirttiğimiz üzere kamu ihalelerinde idare ile yüklenici arasında sözleşme büyük bir çoğunlukla akdedilmekte olup bu sözleşmelerin nüsha sayısı kaynaklı yüklenicinin ödeyeceği damga vergisi doğmaktadır.

4.1. Eski Düzenleme

Damga Vergisi Kanunu'nun 5'inci maddesinde "Bir nüshadan fazla olarak düzenlenen kağıtların her nüshası ayrı ayrı aynı miktar veya nispette Damga Vergisine tabidir" hükmü yer almaktaydı.

Böylece birden fazla nüsha üzerinden akdedilen sözleşmelerde nüsha adedince damga vergisi doğmaktaydı.

Aynı Kanuna ekli (1) sayılı Tablo'nun I/A-1 fıkrasında; akitlerle ilgili belli parayı ihtiva eden mukavelenameler, taahhütnameler ve temliknamelerin binde 9,48 oranında damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir.

Örneğin 1.000.000,00 TL üzerinden sözleşmesi akdedilen bir ihalede eğer sözleşme tek nüsha üzerinden akdedilmiş ise 9.480,00 TL sözleşme akdedilmesi kaynaklı bir damga vergisi doğmuş olacaktır.

Ancak zaman zaman idarelerimiz veya yüklenici kaynaklı sözleşmelerin birden fazla akdedildiği de görülmektedir. Bu nedenlerle ihale sonucu 2 nüsha üzerinden sözleşme akdedilecek olursa o zaman da sözleşme kaynaklı ödenecek damga vergisi miktarı 9.5480,00 x 2 = 18.960,00 TL olacaktı eski düzenlemeler uyarınca.

4.2. Yeni Düzenleme

9 Ağustos 2016 tarihli ve 29796 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 6728 sayılı Kanun" un 23'üncü maddesinde aşağıdaki düzenleme yer almaktadır;

1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 5'inci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Bir nüshadan fazla olarak düzenlenen kâğıtlardan, maktu vergiye tabi olanların her bir nüshası ayrı ayrı aynı miktarda; nispi vergiye tabi olanların ise sadece bir nüshası damga vergisine tabidir."

Görüleceği üzere yeni düzenlemede nüsha üzerinden hesaplanacak damga vergisi düzenlenen kağıtların maktu vergiye ve nispi vergiye tabi olup olmamasına göre ayrı düzenlenmiştir.

Damga Vergisi Kanunu'na ekli (1) sayılı Tablo'nun I/A-1 fıkrasında; akitlerle ilgili belli parayı ihtiva eden mukavelenameler, taahhütnameler ve temliknamelerin binde 9,48 oranında damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla belli bir parayı ihtiva eden Kamu İhale Kanunu'na göre akdedilen sözleşmelerde sözleşme tutarı üzerinden nispi (oransal) vergi kesintisi yapılmaktadır.

Dolayısıyla yeni uygulamada kamu ihalelerinde birden fazla nüsha üzerinden de sözleşme akdedilse sadece tek nüsha üzerinden damga vergisi hesaplanacaktır.

Az önceki örneğimizden hareket edecek olursak yeni uygulamada 2 nüsha üzerinden sözleşme akdedilmesi durumunda o zaman da sözleşme kaynaklı ödenecek damga vergisi miktarı 9.480,00 x 2 = 18.960,00 TL olarak hesaplanmayacak sadece tek nüsha üzerinden 9.480,00 TL olarak hesaplanacaktır.



5. Sonuç

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler olarak tanımlanan ihalelerin mali büyüklüğü 2015 yılında 130 milyar TL'ye ulaşmıştır.

Kamu İhalelerinin iki tarafı olan idare ve istekliler bu Kanunda belirtilen kurallara uygun olarak ihale süreçlerini yürütmekte ve sözleşme imzalamakta ve sözleşme hükümlerinin yerine getirilmesini müteakip idareler tarafından ihalenin yüklenicisine hak ediş ödemesinde bulunmaktadırlar. Tüm bu işlemler sırasında 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu hükümleri doğrultusunda damga vergisinin doğmasına sebebiyet veren işlemler gerçekleşmektedir.

İşte ihale sonucu akdedilen sözleşme kaynaklı damga vergisi de bunlardan birisi olup sözleşme tutarının binde 9,48 tutarında yüklenicinin ödeyeceği damga vergisi doğmaktadır.

Damga Vergisi Kanunu'nun eski düzenlemesinde ihale sonucu akdedilecek sözleşmelerin birden fazla nüsha olarak akdedilmesi sonucu damga vergisi nüsha adedince hesaplanmaktaydı. Sözleşmelerden elinde bir adet resmi örnek olmasını talep eden yükleniciler açısından Kanunun eski hali ilave bir maliyet demekti.

9 Ağustos 2016 tarihli ve 29796 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 6728 sayılı Kanun"un 23'üncü maddesiyle Damga Vergisi Kanunu'nun 5'inci maddesi değiştirilerek sözleşme nüshası kaç adet olursa olsun sözleşme kaynaklı kamu ihalelerinde hesaplanacak damga vergisinin tek bir nüsha üzerinden hesaplanması sağlanmıştır.



Kaynakça

- Kamu Alımları İzleme Raporu 2015, www. kik.gov.tr/istatistikler/2015

- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, www.kik.gov.tr/mevzuat

- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, www.basbakanlik.gov.tr/mevzuat