Makale Lebib Yalkın Mevzuat Dergisinden Alınmıştır



KAMU ALIM İHALELERİNDE KALİTE BELGELERİ: 1
DÜZENLEMELER VE UYUŞMAZLIK KARARLARI
1-Bu makalede yer alan görüşler tümüyle yazarına ait olup hiçbir şekilde yazarın görev yaptığı Kurumun görüşü olarak kullanılamaz ve değerlendirilemez. Bu makalede yer alan Kamu İhale Kurulu uyuşmazlık kararlarına Kurumun internet sayfasından ulaşılabilir.
Dr. Bülent BÜBER
Kamu İhale Kurumu Grup Başkanı
Özet

Bu makalede, kamu alım ihalelerinde kalite belgeleri konusu incelenecektir. Öncelikle konuya ilişkin olarak kamu ihale mevzuatında yer alan düzenlemeler aktarılacaktır. Ayrıca kalite belgelerine ilişkin itirazen şikâyet başvuruları ve bu başvurulara yönelik Kamu İhale Kurulu uyuşmazlık kararları da irdelenecektir.

Kalite sistem belgeleri ve standart belgeleri birbirine karıştırılan bir konudur. Kalite ve standartlar konusundaki bilgi eksikliği sebebiyle, yapılan düzenlemeler çelişkili ya da belirsiz olabilmektedir. İdareler tarafından bazen alım konusu iş için düzenlenmeyen kalite belgeleri istenebilmektedir. Bu düzenlemelerin önüne geçebilmek için istenilen standardın alım konusu işe ilişkin olarak düzenlenip düzenlenmediği araştırılmalıdır. Firmalar teklif verdikleri ihalelerde, kalite ve standart belgelerini belgelerin sunuluş şekline uygun olarak vermelidir.

Anahtar Kelimeler: İhale, kalite belgesi, Kamu İhale Kurumu, ISO, çevre yönetim sistem belgesi (ISO 14001), kalite yönetim sistem belgesi (ISO 9001:2008), TÜRKAK.


1. Giriş


Kalite ve standart belgeleri, her gün sıklıkla duyduğumuz veya ürünler üzerinde markalarını/piktogramlarını gördüğümüz belgelerdir. Kalite ve standartlar konusunda en bilinen kurum olan Uluslararası Standartlar Örgütü (International Organization for Standardization - ISO), 1947 yılında kurulmuş olup merkezi İsviçre'nin Cenevre şehrindedir. ISO, bağımsız ve hükümetler dışı bir örgüttür. Yüz altmış üç ülkenin ulusal standart kuruluşu, ISO üyesidir.

Türkiye'de kalite ve standartlara ilişkin ilk belgelendirme faaliyetleri Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından gerçekleştirilmiştir. Son on yıldır Türkiye'de faaliyet gösteren uygunluk değerlendirme kuruluşlarının sayısı hızla artmıştır.

Günlük yaşantımızda en çok duyduğumuz kalite sistem belgesi olan ISO 9001, 1987 yılında Kalite Yönetim Sistem (KYS) Standardı olarak yayımlanmış olup 1994, 2000 ve 2008 yıllarında revizyona uğramıştır.


Yapılan değişikliklerle bazı tanım ve ifadelere açıklık getirilerek pratik uygulamalar standarda aktarılmıştır.


ISO 9001:2008 standardı 13/11/2008 tarihinde yayımlanmış olup 13/11/2010 tarihinden itibaren ISO 9001:2000 standardına göre verilen KYS belgeleri geçersiz hale gelmiştir.


2.Kamu İhale Mevzuatında Kalite Belgeleri Konusundaki Düzenlemeler

Kalite belgeleri konusunda yapılacak düzenlemelerde, ihale konusu işin niteliği ve kamu ihale mevzuatında yer alan hükümler esas alınmalıdır.

Kalite belgeleri konusunda temel düzenlemeler, İhale Uygulama Yönetmelikleri ve Kamu İhale Genel Tebliği'nde (KİGT) yer almaktadır.

Kalite belgeleri konusunda ihale mevzuatında yer alan düzenlemeler şöyledir:


'
Mal alımı ihalelerinde kalite belgeleri konusunda yapılacak düzenlemelerde, Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin (MAİUY) 42'nci maddesi ile KİGT'nin 56'ncı maddesi esas alınmalıdır.


' Hizmet alımı ihalelerinde kalite belgeleri konusunda yapılacak düzenlemelerde, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin (HAİUY) 42'nci maddesi ve KİGT'nin 74'üncü maddesi esas alınmalıdır.


' Yapım işi ihalelerinde kalite belgeleri konusunda yapılacak düzenlemelerde, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin (YİİUY) 42'nci maddesi ile KİGT'nin 56'ncı maddesi esas alınmalıdır.


' Danışmanlık hizmet alımı ihalelerinde kalite belgeleri konusunda yapılacak düzenlemelerde, Danışmanlık Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin (DHAİUY) 41. maddesi ve KİGT'nin 74. maddesi esas alınmalıdır.


Kalite yönetim sistem belgesi (KYS ISO 9001) ve çevre yönetim sistem belgesi (ÇYS ISO 14001), sadece özel imalat süreci gerektiren mal alımı ihalelerinde istenebilir.


Piyasada hazır halde alınıp satılan malların ihalelerinde bu belgeler istenmeyecektir.


Mal alımlarına ilişkin mevzuat incelendiğinde, kalite yönetim sistem belgesi (ISO 9001) ve çevre yönetim sistem belgesi (ISO 14001) dışında diğer yönetim sistem belgelerinin istenmesine izin verilmediği görülmektedir.


HAİUY'nin 42'nci maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde hizmet alımı ihalelerinde istenebilecek kalite belgeleri şunlardır:


' Kalite yönetim sistem (KYS) belgesi,


' Çevre yönetim sistem (ÇYS) belgesi,


' Hizmet yeterlilik belgesi,


' Deney-analiz-kalibrasyon laboratuvarlarının ve muayene kuruluşlarının kalite yeterliğine ilişkin belgeler.


Hizmet alımı ihalelerinde KYS belgesi ve ÇYS belgesi konusunda yapılacak düzenlemelere yönelik ayrıntılı açıklama, KİGT'nin 74'üncü maddesinde yer almaktadır.


Anılan maddede, bu belgelerin istenemeyeceği hizmet ihalelerine ilişkin örnekler ve açıklamalar yer almaktadır. Ayrıca, istenemeyecek kalite belgeleri de sıralanmıştır.


Kalite sistem belgeleri konusunda mevzuatta yer alan düzenlemeler aşağıdaki biçimde sıralanabilir:

İdarelerin kendi hizmet binalarında veya diğer görev sahalarında gerçekleştirilen hizmet alımı ihalelerinde KYS ve ÇYS belgesi istenmeyecektir. 2 2-(2) Kamu İhale Kurulunun 12⁄12⁄2012 tarihli ve 2012⁄UH.III-4723 sayılı Uyuşmazlık Kararı

Tebliğ'de temizlik, özel güvenlik, hasta ve ziyaretçi yönlendirme, veri işleme ve otomasyon sisteminin işletimi, yemek hazırlama ve dağıtım işleri, KYS ve ÇYS belgesi istenmeyecek hizmetlere örnek olarak verilmiştir. Tebliğ'de mesleki eğitim, toplantı ve organizasyon hizmetlerinde de ÇYS belgesinin istenmeyeceği ifade edilmiştir. Buna karşılık, çöp toplama ve/veya kent temizliği hizmet alımı ihalelerinde, KYS ve ÇYS belgeleri istenebilecektir.


Niteliği gereği KYS belgesi ve ÇYS belgesi istenmesi uygun olmayan hizmet alımı ihalelerinde bu belgeler istenmeyecektir. Personel ve öğrenci taşıma hizmetleri ile araç kiralama ihaleleri bu hizmetlere örnek olarak verilmiştir.


4734 sayılı Kanun'un 13'üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde hizmet alımları için öngörülen üst limit tutarının dört katının altında kalan ve hizmet alımı ihalesiyle gerçekleştirilecek olan danışmanlık hizmeti alımlarında kalite ve standarda ilişkin belgeler kapsamında sadece KYS belgesi istenebilecektir.


Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nde sadece kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesi düzenlenmiştir. Yapım işleri ihalelerinde yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısına kadar olan yapım işi ihalelerinde kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesi istenemez. Yaklaşım maliyeti eşik değerin yarısı ile bu değerin üzerinde olan ihalelerde bu belgelerin istenilmesi konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır.


Danışmanlık hizmet alımı ihalelerinde, ihale konusu işin niteliği göz önünde bulundurularak kalite yönetim sistem belgesine ilişkin düzenleme yapılabilir.

Kısmi teklif verilmesine imkân tanınan ihalelerde, kalite ve standarda ilişkin belgeler kısımlar itibarıyla ayrı ayrı belirlenebilecektir. İhalenin bir ya da birkaç kısmında kalite belgesi/belgeleri yeterlik kriteri olarak düzenlenirken diğer kısım/kısımlar için bu belgenin/belgelerin istenmemesi mümkündür.

İdare tarafından kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesinin birinin veya her ikisinin birlikte istenilmesi durumunda, idari şartnamelerin "belgelerin sunuluş şekli" başlıklı maddesinin "Kalite ve standarda ilişkin belgelerin sunuluş şekli" başlıklı alt maddesinde yer alan dipnotlar esas alınarak kalite belgelerinin sunuluş şekli düzenlenecektir.

Kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesinin, ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olması yeterlidir. Sözleşmenin uygulanması aşamasında da yüklenicilerin bu sistemlere sahip olmasına yönelik olarak ihale mevzuatında değişiklik yapılmasının uygun olacağı görüşündeyiz.

İsteklinin iş ortaklığı olması durumunda, ortaklardan birinin istenilen kalite belgesini sunması yeterlidir. Konsorsiyumların katılabileceği ihalede, işin uzmanlık gerektiren kısımları göz önünde bulundurularak kalite belgesine yönelik düzenleme ön yeterlik şartnamesinde veya idari şartnamede her bir kısım için ayrı ayrı yapılmalıdır. Konsorsiyum ortaklarından her birinin başvuruda bulunduğu veya teklif verdiği kısım için istenilen belgeyi veya belgeleri sunması zorunludur.


İdarelerce kalite yönetim sistem belgesine yönelik düzenlemelerde, aday veya isteklilerce TS EN ISO 9001, EN ISO 9001 kalite yönetim sistem belgesi sunmasına yönelik düzenlemeler yapılmaktadır. Aday veya isteklilerce, MAİUY'nin 42'nci maddesinin birinci fıkrasındaki düzenlemeye uygun belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenen ISO 9001:2008 belgelerinin kabul edilmemesi itirazen şikâyet başvurularına neden olmaktadır. İhale dokümanı ve ilanda sadece TS EN ISO 9001:2008 kalite yönetim belgesi ya da sadece EN ISO 9001:2008 kalite yönetim sistem belgesi sunulacağına yönelik düzenleme yapılsa dahi aday veya isteklilerce uygun belgelendirme kuruluşundan alınan ISO 9001:2008 kalite yönetim sistem belgelerinin sunulması durumunda ihale komisyonlarınca bu belgeler kabul edilecektir. Bir başka ifadeyle uygun belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenen ve diğer şartları sağlayan TS EN ISO 9001: 2008, EN ISO 9001:2008, ISO 9001:2008 kalite yönetim sistem belgeleri kabul edilecektir. Bu hususa ilişkin açıklama, KİGT'nin 56.11'inci maddesinde yer almaktadır.


Mal ve hizmet alımlarında, çok sayıda belge istenilmesi uygulamada yarattığı sorunlar sebebiyle Kamu İhale Kurumu mal ve hizmet alımı ihalelerinde istenemeyecek belgeler konusunda Kamu İhale Genel Tebliği' nde açıklamalar yer almaktadır.


Mal ve hizmet alımı ihalelerinde istenmemesi gereken yönetim sistem belgeleri şunlardır:


' Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları Yönetim Sistemi (HACCP) belgesi,


' İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi (OHSAS) belgesi,


' Bilgi Teknolojisi-Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi (TS ISO 27001) belgesi,


' Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi (ISO 22000) belgesi,


' Sosyal Sorumluluk Standardı (SA 8000) belgesi,


' İyi Hijyen Uygulamaları (GPP) sertifikası.


Tebliğ'de yer almamakla birlikte Enerji Yönetim Sistem belgesi ve Müşteri Memnuniyeti Yönetim Sistem belgesi ile Bilgi Teknolojileri Hizmetleri Yönetim Sistem belgesinin de istenilmemesi gerektiği görüşündeyiz.


3.Kalite Belgelerini Düzenleyebilecek Belgelendirme Kuruluşları ve Belgelerin Sunuluş Şekli


İhale Uygulama Yönetmelikleri incelendiğinde kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesini düzenleyecek belgelendirme kuruluşları iki kategoride toplanmıştır:


a) Kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesi, Türk Akreditasyon Kurumunun akredite ettiği belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenebilir.


b) Kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesi, Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenebilir.


Türk Akreditasyon Kurumunun akredite ettiği belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenen ve TÜRKAK Akreditasyon Markası taşıyan belge ve sertifikalar için Türk Akreditasyon Kurumundan alınan teyit belgesinin sunulması zorunluluğu bulunmamaktadır.


Kalite yönetim sistem belgesi (ISO 9001) ve çevre yönetim sistem belgesi (ISO 14001), Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenmiş ise bu belgelendirme kuruluşunun, Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşu olduklarının ve bu kuruluşlarca düzenlenen belgelerin geçerliliğini sürdürdüğünün, Türk Akreditasyon Kurumundan alınacak bir yazı ile teyit edilmesi gerekir. Teyit yazısı ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olması koşuluyla düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl süreyle geçerlidir.


Belgelendirme kuruluşları birden çok akreditasyon kurumuna akredite olabilir. Bu nedenle belgelendirme kuruluşlarının düzenlediği belgeler üzerindeki akreditasyon kuruluşunun logosunun yer alması önem taşımaktadır.


Örneğin bir belgelendirme kuruluşu hem TÜRKAK'a hem de Hollanda akreditasyon kuruluşu olan RvA'ya EN 45012 standardı çerçevesinde akredite olabilir. Bu belgelendirme kuruluşu tarafından düzenlenen kalite yönetim sistem belgesinde (ISO 9001) TÜRKAK Akreditasyon Markası var ise teyit belgesi alınmadan sunulabilir. Ancak RvA logosu (Akreditasyon Markası) bulunan kalite yönetim sistem belgesi (ISO 9001) ise TÜRKAK'tan alınacak teyit belgesiyle sunulmalıdır.

Yabancı ülkede düzenlenen kalite belgelerinin sunuş şekline yönelik düzenleme, İhale Uygulama Yönetmeliklerinde yer almaktadır. Bu belgelerin sunuluş şekline yönelik iki durum söz konusudur:

i) Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşması'nda yer alan ulusal akreditasyon kurumları tarafınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği Karşılıklı Tanınma Anlaşması'nda yer alan akreditasyon kurumları tarafından yabancı ülkede düzenlenen belgeler, Türk Akreditasyon Kurumundan alınan teyit yazısı ile birlikte sunulması durumunda tasdik işleminden muaftır. Bu belgelerden yabancı dilde düzenlenenlerin tercümelerinin, Türkiye'deki yeminli tercümanlar tarafından yapılması ve noter tarafından onaylanması zorunludur. Bu tercümeler Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı tasdik işleminden muaftır.


ii) Türk Akreditasyon Kurumundan bir teyit yazısı alınmadan sunulabilen ve yabancı ülkede düzenlenen kalite ve standarda ilişkin belgelerin tasdik işlemi ve tercümelerinin yapılması yurt dışında düzenlenen diğer belgelerin sunuluş şekline ilişkin esaslara tabidir.


Bir belgelendirme kuruluşunun akreditasyonunun ilk ilan veya davet tarihinden önce geri çekilmesi durumunda, bu kuruluşun düzenlediği kalite yönetim sistem belgesi ve/veya çevre yönetim sistem belgesinin sunulması durumunda bu belgeler geçerli kabul edilmez. Ancak, isteklinin sunduğu belgeyi düzenleyen belgelendirme kuruluşunun akreditasyonu ilk ilan/davet tarihi veya bu tarihten sonra geri çekilmesi durumunda belge geçerli kabul edilecektir.


4.Kalite Belgeleri Konusunda Kamu İhale Kurulu Uyuşmazlık Kararları


Kamu İhale Kurulu uyuşmazlık kararları incelendiğinde, kalite ve standart belgeleri konusunda itirazen şikâyet başvurusu yapılan başlıca hususlar şunlardır:


Kalite belgesi istenmeyecek işlerin ihalelerinde kamu ihale mevzuatına aykırı olarak bu belgelerin istenmesi,


Kalite belgeleri konusunda ihale dokümanında yapılan düzenlemelerin çelişkili ya belirsiz olması,


İsteklilerin teklifleriyle birlikte kalite belgesi sunmasına yönelik olarak idari şartname ve ihale ilanında düzenleme yer almamasına karşın teknik şartnamede isteklilerin kalite belgesi sunmasına ilişkin düzenleme yapılması,


İhale komisyonunca kalite belgeleri konusunda yapılan değerlendirmelerin kamu ihale mevzuatı ve/veya ihale dokümanına aykırı olması,


İhale dokümanı veya ilanda bir belgelendirme kuruluşunun ismi (TSE, TUV , DIN gibi) belirtilerek kalite ve standart belgesi istenmesi.


İtirazen şikâyete konu olan bir (taşımalı öğrencilere öğle yemeği alımı) ihalede, ihale ilanı ve idari şartnamede ihaleye katılım kriteri olarak KYS (ISO 9001:2008) belgesi istenilmemesine karşın teknik şartnamede teklifle birlikte KYS (ISO 9001:2008) belgesinin sunulması istenilmiştir. KYS (ISO 9001:2008) belgesi sunmaması sebebiyle teklifi değerlendirme dışı bırakılan istekli, bu işlemin kamu ihale mevzuatı ve ihale dokümanına uygun olmadığı iddiasıyla itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuştur. Kamu İhale Kurulu, 22/08/2013 tarihli ve 2013/UH. III-3333 sayılı Uyuşmazlık Kararı'nda, ihale komisyonunun işleminin mevzuata uygun olmadığına karar vermiştir.


Anılan Karar'da, "... Başvuruya konu ihaleye ait İdari Şartname'de ve İhale İlanı'nda ISO 9001:2008 Kalite Yönetim Sistem Belgesi'ne yer verilmediği, dolayısıyla söz konusu belgenin yeterlik belgesi niteliğini haiz olmadığı anlaşıldığından, bu belge üzerinden yeterlik değerlendirmesi yapılamayacağı ve isteklilerce bu belgelerin sunulmamış olmasının bir değerlendirme dışı bırakma gerekçesi teşkil etmeyeceği sonucuna varılmıştır.


Bu çerçevede, başvuru sahibinin teklifinin ISO 9001:2008 Kalite Yönetim Sistem Belgesi sunulmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmasının kamu ihale mevzuatına uygun olmadığı anlaşılmıştır.


Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, başvuru sahibi T... K...'ın teklifinin değerlendirmeye alınması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir." denilmiştir.


İsteklinin farklı niteliklere sahip kalite belgelerinden herhangi birini sunmasına imkân veren düzenlemeler kamu ihale mevzuatına uygun değildir. Bir yemek alımı ihalesinde, isteklilerin KYS (ISO 9001:2008) belgesi veya ISO 22000 gıda güvenliği yönetim sistemi belgesinden herhangi birini sunabileceğine ilişkin düzenleme, itirazen şikâyet başvurusuna konu olmuştur.

Kamu İhale Kurulunun 10/10/2011 tarihli ve 2011/UH.II-3417 sayılı uyuşmazlık kararında, "... Sonuç olarak, ihale üzerinde bırakılan isteklinin hizmet alımı ihalelerinde istenilmeyecek belgeler arasında sayılan ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi Belgesini sunarak yeterlik şartını sağladığı, bu nedenle sunulan belgenin usulüne uygun olarak sunulup sunulmadığı yönünde değerlendirme yapılamadığı, diğer taraftan, idari şartnamede veya şeklinde ifade edilerek istenilen IS0 9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi ile ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi Belgesinin birbirinden farklı niteliklerde belgeler olduğu anlaşıldığından, incelenen ihalenin iptal edilmesine ..." karar verilmiştir.

İdari şartnamede TS EN ISO 9001 kalite yönetim sistem belgesinin sunulmasına yönelik düzenlemenin sadece Türk Standardları Enstitüsü'nden alınan kalite yönetim sistem belgesinin sunulmasına izin verdiği, bunun ise mevzuata aykırı olduğu itirazen şikâyet başvurusuna konu olmuştur. Kamu İhale Kurulu, idari şartnameden hem TSE'den alınan hem de uygun belgelendirme kuruluşlarından alınan kalite belgelerinin sunulabileceği anlaşıldığından başvuru sahibinin iddiasını yerinde bulmamıştır. Bu konuya yönelik itirazen şikâyet başvurularının artmasından sonra KİGT'nin 56.11'inci maddesinde bu hususa ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir.


5.Sonuç


İhale sürecinde kalite belgeleri konusunda sorun yaşanmaması için kamu ihale mevzuatındaki düzenlemeleri dikkatli incelemelidir.


Tereddüt duyulan konularda, Kamu İhale Kurulu uyuşmazlık kararları incelenmelidir.


Kalite belgeleri konusunda idari şartname ile teknik şartnamede yapılan düzenlemeler birbiriyle uyumlu olmasına dikkat edilmelidir.


Kamu İhale Kurumunca yazılım ve tıbbi klinik hizmetlerine ilişkin olarak kalite sistem belgeleri konusunda bir çalışma yapılması uygun olacaktır.


Ancak kalite sistemlerini bir belge olarak görme alışkanlığının sürdürülmesi hâlinde bu sistemlerin üretim sürecinde beklenen katkıyı sağlamayacağı akıldan çıkartılmamalıdır.


Kaynakça

-BÜBER, Bülent, Yeni Bir Çatışma Alanı: Kamu Alımları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2008
-BÜBER, Bülent, Yerel Yönetimler İçin Mal Alımı İhaleleri Kılavuzu, TODAİE Yayınları, Ankara, 2012
-BÜBER, Bülent, Sağlık Sektörü İhale Rehberi, TÜMDEF Yayınları, Ankara, 2013