Makale "Lebib Yalkın Mevzuat Dergisi"'nden alınmıştır.


YILLIK ÜCRETLİ İZİN YÖNETMELİĞİNDE YAPILAN
DEĞİŞİKLİKLERİN GETİRDİKLERİ
Raşit ULUBEY
ÇSGB İş Başmüfettişi


Özet

İş Kanunu kapsamında çalışan işçiler için yıllık ücretli izin konusu, 4857 sayılı İş Kanununun 53 ila 59'uncu maddelerini kapsayan 7 maddede düzenlenmiş, aynı Kanunun 60'ıncı maddesine istinaden de Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği çıkartılmıştır. İş Kanununun bahsi geçen maddeleri ile Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde yer alan hükümler işçinin yıllık ücretli izninin yasal dayanağını teşkil etmektedir. Yasal dayanağı teşkil eden Kanun maddelerinin bazılarında ve en son olarak da Yönetmelikte değişiklikler yapılmış olup, Yönetmelikte yapılan değişiklikler 18.08.2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Anahtar Kelimeler: İşçi, işveren, yıllık ücretli izin.

1. Başlangıç

10.09.2014 tarihli ve 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanunun 5 ve 6 ncı maddesiyle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53 ve 56'ncı maddesinde değişiklik yapılmıştır.

04.04.2015 tarihli ve 6645 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 35'inci maddesiyle, 4857 sayılı İş Kanununa "Mazeret izni" başlıklı Ek Madde 2 ilave edilmiştir.

14.04.2016 tarihli ve 6704 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 16 ncı maddesiyle 4857 sayılı İş Kanununun "Yıllık ücretli iznin uygulanması" başlıklı 56 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında değişiklik yapılmıştır .

Son olarak Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde değişiklik yapılmış ve bu değişiklik 18.08. 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu makalemizde, işçilerin yıllık ücretli izni ve bu izin konusunda 6552 sayılı ve 6704 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklik ile Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde yapılan değişikliğin ne getirdiği ele alınıp, değerlendirilecektir.



2. Yıllık Ücretli İzin Süreleri

4857 sayılı Kanunda yer alan yıllık ücretli izin süreleri aşağıdaki gibidir.

Çalışma süresi;

a) 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) olanlara en az 14 gün,

b) 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara en az 20 gün,

c) 15 yıl (dahil) ve daha fazla olanlara en az 26 gün,

en az yıllık ücretli izin verilmektedir .

4857 sayılı Kanunun "Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri" başlıklı 53'üncü maddesinin dördüncü fıkrasında 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanunun 5'inci maddesiyle yapılan ve 11. 09.2014 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle; yer altı işlerinde (maden ocakları dahil) çalışan işçilerin yıllık ücretli izin sürelerinin 4'er gün artırılarak uygulanacağı belirtilmiştir.

Yapılan bu değişikliğe göre, yer altı işlerinde (maden ocakları dahil) çalışan işçilere; 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) olanlara en az 18 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara en az 24 gün, 15 yıl (dahil) ve daha fazla olanlara en az 30 gün ücretli yıllık izin verilmesi söz konusu olmaktadır.

İş Kanunu gereğince18 yaşından küçük erkek işçiler ile her yaştaki kadın işçilerin yer altı ve su altında çalıştırılması yasak olduğundan, yer altı işlerinde (maden ocakları dahil) çalışan ve çalışma süresi 1 yıldan fazla 15 yıldan az olan 50 yaşından büyük erkek işçilere verilecek ücretli yıllık izin süresi 24 günden az olamayacaktır.

Bir yıllık çalışma süresi olsa dahi 18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile 50 ve daha büyük yaştaki işçilere verilmesi gereken yıllık ücretle izin en az 20 gündür. Ancak, 5 yıldan fazla 15 yıldan az hizmeti olması durumunda en az 24 gün yıllık ücretli izin verilmesi söz konusudur. Bu izin süreleri nispi emredici nitelikte olup, bireysel iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilmesi mümkündür.



3.Yıllık Ücretli İznin Kullanılması ve İspatı

Yıllık ücretli izin; işçinin yıllık izne hak kazanması için geçmesi gereken bir yıl dolduktan sonraki yılda kullanılmaktadır.

Buna göre, 1'inci yıl izni 2'nci yılda kullanılabileceğinden, 20 gün izne 6'ncı yıl izninin kullanılacağı 7'nci yılda, 26 gün izne 15'inci yıl izninin kullanılacağı 16'ncı yılda hak kazanılmaktadır.

İşçisinin yıllık ücretli izinlerini kullandırdığını ispat mükellefiyeti işverene aittir.



4.Yıllık Ücretli İznin Hesabında Dikkate Alınacak Süreler

a) İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği işçinin çalıştığı süreye göre en az 8 ve en çok 14 haftayı aşmayan günler,

b) Kadın işçilerin doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta, çoğul gebelikte toplam 18 hafta olarak çalıştırılmadıkları günler,

c) İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı ödevlendirilmesi sırasında 90 güne kadar işine gidemediği günler,

d) Çalışmakta olduğu işyerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu olarak işçinin yeniden işe başlaması şartıyla çalışmadan geçirdiği zamanın 15 günü,

e) İş Kanununun "Çalışma süresinden sayılan haller" başlıklı 66'ncı maddesine göre çalışma süresinden sayılan süreler,

f) Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri,

g) 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanuna dayanılarak çıkarılan tüzüğe göre röntgen muayenehanelerinde çalışanlara Pazar gününden başka verilmesi gereken yarım günlük izin süresi,

h) İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları, hakem kurullarında bulunmaları, bu kurullarda işçi temsilciliği görevlerini yapmaları, çalışma hayatı ile ilgili mevzuata göre kurulan meclis, kurul, komisyon ve toplantılara yahut işçilik konuları ile ilgili uluslararası kuruluşların konferans, kongre veya kurullarına işçi veya sendika temsilcisi olarak katılması sebebiyle işlerine devam edemedikleri günler,

ı) 04.04.2015 tarihli ve 6645 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 35'inci maddesiyle, İş Kanunu'na ilave edilen Ek Madde 2'ye göre; işçinin evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde 3 gün, eşinin doğum yapması hâlinde ise 5 gün ücretli izin verileceği, işçilerin en az % 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması şartıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar ücretli de sayılan mazeret izin süreleri,

j) İşveren tarafından verilen diğer izinler ile 3 aya kadar yapılan kısa çalışma süreleri,

k) İş Kanununun uygulanması sonucu olarak işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi.

Yıllık izin süresinin ve izne hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçinin aynı işverene ait işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilmektedir. Şu kadar ki, aynı işverenin İş Kanunu kapsamına giren ve girmeyen işyerlerinde geçirmiş bulundukları süreler birlikte hesaba katılmaktadır.

Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde geçen süreler ve kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanun veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerlerinde geçen süreler de, işçinin yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasında birleştirilerek göz önünde bulundurulmaktadır.



5.Yıllık Ücretli İzin Süresiyle Birleşemeyecek Süreler

İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi halinde, işçinin 4857 sayılı Kanunun 17'nci maddesinde yer alan çalışma süresine göre asgari 2 hafta ile 8 hafta arasında değişen ihbar öneli süresi ve ihbar öneli süresi içinde işçinin topluca veya günde iki saatten az olmamak üzere kullanacağı iş arama izni süresi, yıllık ücretli izin süresiyle birleştirilememektedir.



6.Yıllık Ücretli İzin Hakkından Vazgeçilip Vazgeçilememesi

Anayasada dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu belirtilmiştir. Yıllık ücretli izinle işçinin dinlenmesi amaçlandığından, işçi tarafından yıllık ücretli izin kullanılması zorunlu bulunmaktadır. Bu nedenle yıllık ücretli izin hakkı, iş sözleşmesinin devamı süresince ücrete dönüşmemekte ve izin hakkından vazgeçilememektedir. İşçinin iş sözleşmesinin devamı süresinde kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi mümkün bulunmamaktadır. Ücret karşılığında iznin kullanılmayacağına ilişkin olarak işçi ile işveren arasında yapılan anlaşmalar geçersizdir .



7.Fesihte Yıllık Ücretli İzin ve Son İşverenin Sorumlu Olması

Yıllık ücretli izin ücretinin ödenmesi, iş sözleşmesinin fesih nedenine bağlı olmayıp, sözleşme ne şekilde sonuçlanırsa sonuçlansın, işçinin hak edilip kullanılmayan izin hakkı, izin ücreti alacağına dönüştüğünden, işçinin hak ettiği halde kullanmadığı/kullanamadığı yıllık izin ücretinin ödenmesi gerekir .

Kullanılmayan yıllık ücretli izin ücretleri, işçinin fesih tarihindeki son ücreti üzerinden ödenmektedir. İş sözleşmesinin fesih tarihinden itibaren zamanaşımı süresi işlemeye başlar ve 5 yılın geçmesiyle zamanaşımı süresi dolmaktadır.

İşyerinin el değiştirmesi veya başkasına geçmesi halinde, bu durum işyerinde çalışan işçilerin yıllık izin haklarını ortadan kaldırmamaktadır. 4857 sayılı Kanunun 6'ncı maddesi gereğince, işyeri hukuki bir işlemle başka bir gerçek veya tüzelkişiliğe devredildiğinde, devir tarihinde işyerinde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçmektedir. Bunun sonucu olarak, iş sözleşmesinin devamı sırasında işçi tarafından kullanılmayan yıllık ücretli izinler bulunması halinde, bu izinlerin tamamından son işveren sorumlu bulunmaktadır.



8.Yıllık Ücretli İznin Uygulanması

4857 sayılı Kanunun 56 ncı maddesinde, biri 6552 sayılı Kanunla, diğeri de 6704 sayılı Kanunla olmak üzere iki değişiklik yapılmıştır.

Bunlardan ilki, İş Kanununun "Yıllık ücretli iznin uygulanması" başlıklı 56'ncı maddesinde 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanunun 6'ncı maddesiyle yapılan ve 11.09.2014 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle; alt işveren işçilerinden, alt işvereni değiştiği halde aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süresinin, aynı işyerinde çalıştıkları toplam sürenin dikkate alınarak hesaplanması, alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin kullandırılıp kullandırılmadığının asıl işverence kontrol edilmesi ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlaması, alt işverenin ise tutmak zorunda olduğu izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene vermesi getirilmiş bulunmaktadır.

Yapılan değişikliğe göre, alt işverende çalışmak suretiyle aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçilerin yıllık ücretli izin sürelerinin hesaplanmasında işveren kavramının değil, işyeri kavramının esas alınması ve işçinin aynı işyerinde çalıştığı sürenin dikkate alınması suretiyle hak kazanılan izin süresinin hesaplanması esası getirilmiştir. Bunun yanında, işverenin tutmak zorunda olduğu belgelerden olan (İş Kanunu Madde 60 ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği) yıllık ücretli izne ilişkin kayıt ve belgelerin alt işveren tarafından asıl işverene verilmesi, asıl işveren tarafından da yıllık ücretli iznin kullanılmasının takip edilmesi ve kullanılmasının temin edilmesi zorunluluğu getirilmiştir.

6704 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16' ncı maddesiyle İş Kanunu'nun 56'ncı maddesinde yapılan ikinci değişiklikle; hak kazanılan izin sürelerinin, tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere en çok 3'e bölünebileceği şeklinde olan hüküm, hak kazanılan izin sürelerinin, tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabileceği şekline dönüşmüştür.

Bu değişiklikle,

a) 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) çalışması olan bir işçi hak kazandığı 14 gün yıllık ücretli iznini daha önce tarafların anlaşması koşuluna bağlı olarak en fazla 3 parça halinde kullanır iken, yapılan değişiklik sonrasında tarafların anlaşması koşuluna bağlı olarak en fazla 5 parça halinde;

b) 5 yıldan fazla 15 yıldan az çalışması olan bir işçi hak kazandığı 20 gün yıllık ücretli iznini daha önce tarafların anlaşması koşuluna bağlı olarak en fazla 3 parça halinde kullanır iken, yapılan değişiklik sonrasında tarafların anlaşması koşuluna bağlı olarak en fazla 11 parça halinde;

c) 15 yıl (dahil) ve daha fazla çalışması olan bir işçi hak kazandığı 26 gün yıllık ücretli iznini daha önce tarafların anlaşması koşuluna bağlı olarak en fazla 3 parça halinde kullanır iken, yapılan değişiklik sonrasında tarafların anlaşması koşuluna bağlı olarak en fazla 17 parça halinde;

kullanabilir hale gelmiş bulunmaktadır.



9.Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde Yapılan Değişikliğin Getirdikleri

Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde 18 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe girmek üzere değişiklik yapılmıştır.

Yapılan bu değişiklikle;

a) 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanunun 5'inci maddesiyle İş Kanununun "Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri" başlıklı 53'üncü maddesinin dördüncü fıkrasında yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin sürelerinin dörder gün artırılarak uygulanacağı hükmünün Yönetmeliğin "İzin süresinin tespiti" başlıklı 9'uncu maddesinin üçüncü fıkrasına eklendiği,

b) 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanunun 6'ncı maddesiyle İş Kanununun "Yıllık ücretli iznin uygulanması" başlıklı 56'ncı maddesine yedinci fıkra olarak ilave edilen makalemizin 7'nci maddesinin ikinci paragrafında yer verilen asıl işveren alt işverenin yıllık ücretli izne ilişkin yükümlülüğü konusundaki değişikliğin, Yönetmeliğin "Yıllık ücretli iznin uygulanması" başlıklı 6'ncı maddesine dokuzuncu fıkra olarak eklendiği,

c) 6704 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16 ncı maddesiyle İş Kanunu'nun 56'ncı maddesinde yapılan izin sürelerinin, tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabileceği hükmünün Yönetmeliğin "Yıllık ücretli iznin uygulanması" başlıklı 6'ncı maddesinin üçünce fıkrasına eklendiği,

görülmektedir.



10. Sonuç

4857 sayılı İş Kanununun "Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri" başlıklı 53'üncü ve "Yıllık ücretli iznin uygulanması" başlıklı 56' ncı maddelerinde, 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanunun 5 ve 6'ncı, 6704 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16'ncı maddeleriyle değişiklikler yapılmıştır.

Söz konusu değişiklikler, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle 18.08. 2017 tarihinde yürürlüğe girmek üzere Yönetmeliğin 6 ve 9'uncu maddelerine ilave edilmiştir.

Kaynakça

-4857 sayılı İş Kanunu Madde 53-56,59

-6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun Madde 5,6

-6645 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Madde 35

-6704 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Madde 16

-Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği

-Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 27.06.2013 tarihli ve 2011/18495 Esas, 2013/19926 Karar sayılı Kararı

-Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 26.09.2013 tarihli ve 2011/33771 Esas, 2013/24197 Karar sayılı Kararı

-Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 16.09.2013 tarihli ve 2011/19927 Esas, 2013/22329 Karar sayılı Kararı