Makale LebibYalkın mevzuat dergisinden alınmıştır.


MDERGI/8779A.047(Haziran 2016 Sayı 150)
KAMU GÖREVLİSİNİN EŞİ VE DİĞER AİLE FERTLERİNE HANGİ KRİTERLER
IŞIĞINDA HARCIRAH ÖDENMEKTEDİR ?
Cevdet BOZKURT
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı İç Denetçisi
Özet

6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamına giren idarelerde görev yapan personele yaptığı giderlere karşılık olarak çeşitli kriterler ışığında harcırah verilmekte olup, yapılan bu harcırah ödemelerinde sadece ilgili personel yararlanmamakta, duruma göre, ilgili personelin eşi, çocuk ve hatta bakmakla yükümlü bulunduğu diğer yakınlarının da belli durumlarda yararlanması söz konusu olabilmektedir. Ancak bunun bazı koşulları bulunduğunu ilk aşamada ifade edebiliriz.

Anahtar Kelimeler: Harcırah, aile ferdi, sürekli görev yolluğu.

1. Giriş

6245 sayılı Harcırah Kanununun 9'uncu maddesinde naklen veya tahvilen başka bir mahalle gönderilenlere, bu tayinleri sırasında başka bir mahalde bulunsalar dahi, eski memuriyet mahallerinden yeni memuriyet mahalline kadar sürekli görev yolluğu verileceği, 10'uncu maddesinde de yurt içindeki sürekli bir göreve naklen atanan memur ve hizmetlilere yol gideri, gündelik, aile gideri ve yer değiştirme giderinin birlikte verileceği hükme bağlanmıştır.

Bu hükümlere göre, sürekli görev yolluğu bir göreve naklen atanan memur ve hizmetlilere, eski memuriyet mahallinden yeni görev mahallerine kadar kendilerine ve aynı zamanda aile fertlerine ait ev eşyalarının taşıtılmasına ve diğer zorunlu giderlerine karşılık verilmektedir.

6245 sayılı Harcırah Kanununun 4/1. maddesinde ise, harcırah verilecek kimseler arasında memurun aile fertlerinin de sayıldığı, aynı Yasanın 3. maddesinde de aile fertlerinin "memur ve hizmetlinin harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşi ile bakmakla yükümlü olduğu usul ve füruu 1
(1) Usul, "asıl" kelimesinin çoğulu olup, bir şeyin varlığının dayandığı asıl kaynağı ifade eder. Bu bakımdan, kanunlarımızda usul deyimi, bir kimsenin ana ve babası ile her dereceden büyükanne ve büyükbabaları kapsayan anlamda kullanılmaktadır."Füru" deyimi ise, dal ve kol anlamındaki "fer"in çoğulu olup, çocuklar, torunlar ve onların çocuklarını ifade etmektedir.
ve erkek ve kız kardeşleri" olarak tanımlandığı, ayrıca çeşitli yasalarda, evlilik birliği içinde çocuklara bakma yükümünün aile reisi olarak babaya ait olduğuna işaret edildiğini görmekteyiz.


Memur veya hizmetlinin kendisi için hesaplanacak yurt içi yer değiştirme masrafı, bunların 6245 sayılı Kanunun 33'üncü maddesinin (a) bendi uyarınca bütçe kanunlarının (H) cetveliyle belirlenen yurt içi gündeliklerinin yirmi katı (sabit unsur) ile her kilometre veya deniz mili başına yurt içi gündeliklerinin yüzde beşi (değişken unsur) toplamından oluşan iki unsuru içermektedir. Harcıraha müstehak aile fertleri için hesaplanacak yer değiştirme masrafı ise, bunların her biri için memur veya hizmetlinin yurt içi gündeliğinin on katı olup, bu şekilde bulunacak miktarın, yurt içi gündeliğinin kırk katını aşmaması gerekmektedir. Bu hükme göre, yurt içi yer değiştirme masrafı memur veya hizmetlinin kendisi ve aile fertleri için ayrı ayrı hesaplanmaktadır.

Ancak, harcırah yapılan gerçek masrafları karşılamak amacıyla ödendiğinden, anılan kişiye aile fertleri için harcırah ödenebilmesi için bunların ikamet maksadıyla fiilen yeni görev yerlerine gitmiş olmaları gerektiğini öncelikle vurgulayabiliriz.

Konuyu ait değerlendirmelerimiz ise, başta 6245 sayılı Kanun olmak üzere, Sayıştay, Danıştay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemeleri kararları da dahil olmak üzere, Maliye Bakanlığı'nın konuya ilişkin açıklayıcı yazı ve düzenlemeleri göz önünde bulundurmak suretiyle yapılmıştır.



2.Harcırah Ödemelerinde Eş ve Diğer Aile Fertlerinin Durumu

Çalışmamızın üst kısmında değindiğimiz üzere, 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca, aile fertleri; "Memur ve hizmetlinin harcırah verilmesinin gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşi ile bakmakla yükümlü bulunduğu usul ve füruu ve erkek ve kız kardeşlerini" ifade etmektedir.

Buna göre, aile fertlerinden olup da memur veya hizmetli tarafından bakılmadığı takdirde zarurete düşeceklere söz konusu Kanuna göre harcırah ödenmesi öngörülmektedir. Ayrıca hangi hallerde "bakmakla yükümlü" olunacağı konusunda aynı Kanunda bir açıklık bulunmamakla birlikte, memur ve hizmetliler, adet ve gelenekleri gereği aile fertlerine kendileri tarafından bakılmaması halinde zarurete düşecekleri kapsadığını söyleyebiliriz. Bu bağlamda Kanun, memur ve hizmetli tarafından bakılmadığı takdirde geçimini sağlayamayacak aile fertleri için de harcırah ödenmesi esasını getirmiş bulunmaktadır. Bu noktadan hareketle, başta eş olmak üzere, aile fertlerinin durumunun çalışıp çalışmadığı hususu da dikkate alınarak ayrı ayrı ortaya konulması önem arz etmektedir.

Bu itibarla, öncelikle kamu görevlisine eşli iştirak halinde harcırah ödemesi hususunu değerlendirecek olursak; yurtiçinde geçici görev ile görevlendirilenlerin bu görevlerinde resmi çağrı nedeniyle eşleriyle birlikte katılmalarının zorunlu bulunması halinde, görevlendirme onayında yer alması koşuluyla söz konusu eşlere 8'inci maddede belirtilen esaslar çerçevesinde geçici görev yolluğu ödenmesinde bir sakınca bulunmadığını ilk aşamada belirtebiliriz.

Bilindiği üzere, 6245 sayılı Kanunun 10'uncu maddesinde de yurt içinde sürekli bir göreve naklen atanan memur ve hizmetlilere yol gideri, gündelik, aile gideri ve yer değiştirme gideri olmak üzere sürekli görev yolluğu verileceği, 45'inci maddesinde ise, yurt içinde yer değiştirme masrafının değişken unsurunun, memur veya hizmetlinin her kilometre veya denizmili başına yalnız kendisi için yurt içi gündeliğinin yüzde beşi olarak hesaplanacağı, harcıraha müstehak memur veya hizmetlinin eski görev mahallinden yeni görev mahalline atanan memur veya hizmetli eşi için ise bu şekilde hesaplanacak miktarın yarısının ödeneceği hükme bağlanmıştır.

Görüldüğü gibi, eski görev mahallinden yeni görev mahalline atanan memur veya hizmetlinin eşi için yer değiştirme masrafının değişken unsurunun yarısının ödeneceği hükme bağlanmış, bu atamanın aynı zamanda veya farklı zamanlarda yapılmasına bağlı olarak yer değiştirme masrafının değişken unsurunun tamamının ödenmesi yönünde bir hükme yer verilmemiştir. Buna göre, her ikisi de memur veya hizmetli olan eşlerin aynı yere naklen atanmış olmaları halinde (atamalarının farklı zamanlarda olup olmadığına bakılmaksızın), bunlardan birisine yer değiştirme masrafının değişken unsurunun tamamının, diğer eşe ise yarısının ödenmesi gerekmektedir.

Ancak,

ÿEşlerden sadece birisinin memuriyet mahallinin değişmesi,

ÿEşlerin, farklı memuriyet mahallerinden aynı memuriyet mahalline atanmaları,

ÿEşlerin aynı memuriyet mahallinden farklı memuriyet mahallerine atanmaları,

ÿEşlerin, farklı memuriyet mahallinden farklı farklı memuriyet mahallerine atanmaları,

durumunda harcıraha müstehak eşlerin her biri için yer değiştirme masrafının değişken unsurunun tam olarak ödenmesi mümkün olabilmektedir.

Bu meyanda, harcıraha müstahak olan memurun eşinin memur veya hizmetli olması durumunda bu kişinin harcırahının kendi kurumunca ödenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, eşin herhangi bir nedenle harcırah alamaması durumunda memura eşi için aile ferdi kapsamında harcırah ödenmesi mümkün bulunmaktadır. Sürekli görev yolluğu ödemelerinde aile fertleri için memura harcırah ödenebilmesi bunların memur ile birlikte götürülmesi şartına bağlı bulunmaktadır. Dolayısıyla, memurun eşi için aile ferdi kapsamında harcırah ödenmesi için aile ferdinin memur ile birlikte götürülmesi gerekmekte olup, bu fert için harcırah ödendikten sonra memurun eşine kendi kurumundan ikinci kez harcırah ödenmesi mümkün bulunmamaktadır. Ayrıca, memura eşi için aile ferdi kapsamında harcırah ödenmemesi durumunda, memur veya hizmetli eşin görevine başladıktan sonra eşinin yeni görev yerine atanması durumunda kendisine görev yaptığı kurum tarafından harcırah ödenmesi mümkün olabilecektir.

Sosyal Güvenlik Kurumuna isteğe bağlı prim ödenen eşlerin sürekli görev harcırahında durumunun da ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim 6245 sayılı Harcırah Kanununda (10. md.), yurt içinde veya yurt dışında görev yapmakta iken yurt içinde veya yurt dışındaki sürekli bir göreve naklen atanan ya da yabancı ülkelerdeki memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar sürekli görev yolluğu olarak yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı verileceği hükme bağlanmış olup, anılan yasal düzenleme uyarınca, sürekli görev yolluğu, memuriyet mahalli değişenlere yerleşmiş oldukları yerden yeni memuriyet yerlerine gitmelerine ve aynı zamanda ev eşyalarının taşıtılmasına ve diğer zorunlu giderlerine karşılık verildiği anlaşılmaktadır.

İlgili kamu kurumu personelinin eşleri için Sosyal Güvenlik Kurumuna kendi istekleri üzerine isteğe bağlı prim ödemeleri durumu harcırah ödenmesine bir engel teşkil etmemektedir. Dolayısıyla, ilgili personelin harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşine, aile ferdi kapsamında anılan Kanunun 45'inci maddesinin (b) fıkrası uyarınca yurtiçi gündeliğinin on katı tutarındaki (bu tutar yurtiçi gündeliğinin kırk katını geçmemek üzere) sabit unsurun ödenmesi söz konusu olabilecektir.

Benzer şekilde, özel çalışan eşe yolluk ödenip ödenmeyeceği hususunu da irdeleyebiliriz. Yukarıda vurguladığımız üzere, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 10'uncu maddesi çerçevesinde, memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar sürekli görev yolluğu olarak yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı verilmekte olup, bu kapsamda, sürekli görev yolluğu, memuriyet mahalli değişenlere evvelce yerleşmiş oldukları yerden yeni memuriyet yerlerine gitmelerine ve aynı zamanda ev eşyalarının taşıtılmasına ve diğer zorunlu giderlerine karşılık verilmektedir.

Aynı Kanunun 3'üncü maddesinin (e) bendinde yer verilen "Aile fertleri" 2
(2) Tekrar vurgulamak gerekirse, "Aile Fertleri" kavramı; Memur ve hizmetlinin, harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşi ile bakmakla yükümlü olduğu usul ve füruu ve erkek ve kız kardeşlerini ifade etmektedir.
kavramından hareketle, bir göreve naklen atanan memur ve hizmetliye, aile fertleri için harcırah ödenebilmesi, bunların ikamet amacıyla memur veya hizmetlinin atandığı mahalle fiilen götürülmesine bağlı bulunduğunu, dolayısıyla, sürekli görevle başka yere atanan memur ve hizmetlilerin harcıraha müstehak aile fertlerinin yeni memuriyet mahalline fiilen götürülmesi halinde, harcırah verilmesi gerektiğini, ancak yeni memuriyet mahalline götürülmeyen aile fertleri için hiç bir şekilde harcırah ödenmesinin mümkün bulunmadığını ifade edebiliriz.


Yapılan açıklamalar çerçevesinde özel sektörde çalışan eşin Harcırah Kanunu açısından aile ferdi kapsamında yer aldığını, bu itibarla, özel sektörde çalışan eşin, memur tarafından fiilen yeni memuriyet mahalline götürülmesi halinde sürekli görev yolluğunun ödenmesi gerektiğini vurgulayabiliriz.

2.1. Çocukların Durumu

0 yaş gurubundaki çocuklar; (0) yaş grubundaki çocuk, memur ve hizmetlinin füru olduğundan, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 45'inci maddesi uyarınca ödenecek yer değiştirme gideri, gündelik ve yol gideri hesabında bu çocukların da dikkate alınması gerekmektedir.

7 yaşından küçük çocuklar; Memur veya hizmetlilerin 7 yaşından küçük çocukları için; yolculuk yapıldığı beyan edilen taşıtlarda bunlar için indirim yapılıyorsa indirimli bilet bedelinin, herhangi bir indirim yapılmıyorsa tam bilet bedelinin ödenmesi gerekmektedir.

18 yaşını bitiren çocuklar; Başka yere atanmaları sırasında, bu kişilere, serbest olarak çalışıyor olsalar dahi evlilik bağıyla bağlı bulundukları eşleri ile 18 yaşını bitirdiği halde memur ve hizmetli tarafından bakılmak zorunda bulunan çocuklar için de aile fertleri olarak sürekli görev harcırahı ödenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, aynı konumda olup, 18 yaşından küçük çocuklar için de harcırah ödenmesi gerektiği şüphesizdir. Ayrıca, memur veya hizmetlinin naklen atanması sırasında öğrenimi devam eden ve bu nedenle söz konusu atamaya bağlı olarak yer değiştirme işleminde bulunmayan aile fertleri için harcırah ödenmesine imkan bulunmadığını dile getirebiliriz.

2.2. Kızkardeşin Durumu

6245 sayılı Yasa uyarınca, "kız kardeş"in aile ferdi sayılabilmesi, memur veya hizmetli tarafından bakmakla yükümlü olması şartına bağlı bulunmaktadır. Dolayısıyla bu durumda değilse harcırah ödenmemesi gerekmektedir. Örneğin; aile reisi olarak babası sağ iken kız kardeşinin yanında kalması kişiye bakmakla yükümlülük getirmemesi nedeniyle, bu konumdaki memura harcırah ödenmeyeceğine dikkat çekmek isteriz.



3. Değerlendirme

Bilindiği gibi, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 5'inci maddesinde, harcırahın; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından meydana geldiği, ilgililerin bu Kanun hükümlerine göre bunlardan birine, birkaçına veya tamamına hak kazanabileceği hükme bağlanmıştır. Ancak anılan Kanunun diğer hükümlerinde de harcırahın unsurlarından bir kısmının ya da tamamının ödenmesi bu Kanunun öngördüğü koşulların gerçekleşmiş olmasına bağlanmıştır. Buna göre, aile fertleri için harcırah ödenmesi, aile fertlerinin memur veya hizmetlinin atamasına bağlı olarak yer değiştirmelerine bağlı bulunmaktadır.

Harcırah Kanununun 3'üncü maddesinde ise "Aile fertleri; Memur ve hizmetlinin, harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşi ile bakmakla yükümlü olduğu usul ve füruu ile erkek ve kız kardeşlerini;... ifade eder." şeklinde tanımlanmış olup, aynı Kanunun 8'inci maddesinde, memur veya hizmetli olmadıkları halde bu Kanuna tabi kurumlarca görevlendirilenlere verilecek yol gideri ve gündeliği, bunların bilgi seviyeleri ve faaliyet sahaları ile mahalli şartlar dikkate alınarak 4'üncü dereceye kadar olan memurlardan herhangi birine verilen yol gideri ve gündeliğe kıyasen ilgili Kurumca takdir olunacağı; ancak ilgili Bakanlığın teklifi ve Maliye Bakanlığının olumlu görüşü üzerine, bu gibi kimselerden icabedenlere 4'üncü dereceden daha yüksek memurlara ödenebilecek yol gideri ve gündeliğin verilebileceği hükme bağlanmıştır.

Anlatıldığı üzere, resmi çağrı nedeniyle eşleri ile katılması gereken personelin eşine harcırah ödenmesi gerekmektedir. 6245 sayılı Harcırah Kanununun "Memur veya hizmetli olmayanların harcırahı" başlıklı Sekizinci maddesi hükmü de bu yönde olup, bu hükme göre, memur ve hizmetli olmadıkları halde, bu Kanun kapsamındaki kurumlara ait bir görevi ifa etmek amacıyla görevlendirilenlere gündelik ödenmesi mümkün bulunmaktadır. Bu itibarla, resmi çağrı nedeniyle eşleriyle katılmalarının zorunlu bulunması halinde, görevlendirme onayında yer alması koşuluyla söz konusu eşlere mezkur Yasanın 8. maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde geçici görev yolluğunun ödenebileceğini dile getirebiliriz.

Anılan Kanunda geçici görevle gönderilen memur ve hizmetlilere refakat eden eşlerine harcırah ödeneceğine ilişkin bir hüküm bulunmamakta ise de, Sayıştay'ın 25.9.1969 tarihli ve 40/3 sayı ile 27.12.1971 tarihli ve 3545/1 sayılı Kararlarında, "Yurtdşında resmi davete icabet suretiyle ve temsil görevi ile refakat eden eşlere" de 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre ödeme yapılabileceği belirtilmiştir. Bu hükme göre, yabancı devlet veya kuruluşlarca yapılan resmi davetler dolayısıyla memurlara refakat eden eşlerine harcırah verilebilmektedir. Ancak bu hallerde bu hususun davette ve görevlendirme onayında açıkça belirtilmiş olması zorunludur.

6245 sayılı Kanunun 45'inci maddesinde ise, yurt içinde yer değiştirme masrafının değişken unsuru, memur veya hizmetlinin her kilometre veya denizmili başına yalnız kendisi için yurt içi gündeliğinin yüzde beşi olarak hesaplanacağı ve harcıraha müstehak memur veya hizmetlinin eski görev mahallinden yeni görev mahalline atanan memur veya hizmetli eşine ise bu şekilde hesaplanacak miktarın yarısı ödeneceği hüküm altına alınmıştır.Buna göre, her ikisi de memur veya hizmetli olan eşlerden birisine yer değiştirme masrafının değişken unsurunun tamamının, diğer eşe ise yarısının ödenebilmesi, her iki eşin de eski ve yeni memuriyet mahallerinin aynı olması halinde mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, 6245 sayılı Kanunun aile fertleri tanımda, memur ve hizmetlilerin, harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı eşi ile bakmakla yükümlü olduğu usul ve füru ve erkek ve kız kardeşlerinden bahsedilmiş olup, Kanunun 4'üncü maddesinde de harcırah verilecek kimseler arasında aile fertleri de sayılmıştır. Bu kimselere harcırah verilebilmesi için, bunların memur ve hizmetli tarafından bakmakla yükümlü olduğu kişiler olması gerektedir. Harcırah Kanununda hangi hallerde kimlerin memur veya hizmetli tarafından bakmakla yükümlü olduğu kişiler sayılacağı hususunda açıklık bulunmamaktadır. Hatta, bunlardan özel gelirleri olanların da harcırah verilecek aile fertleri kapsamına alınıp alınamayacakları da belirtilmemiştir. Ancak memur ve hizmetlinin yardım etmemesi halinde "zarurete düşecek olan" ifadesi yer alması nedeniyle uygulamada öncelikle memur ve hizmetli tarafından yardım edilmediği takdirde kendi geçimini sağlayamayan veya gelirleri bulunsa bile dahi tam olarak geçinmelerine yetmeyen usul ve fürunun da aile ferdi sayılarak bunlar için de harcırah ödenmesi yoluna gidilmiş bulunmaktadır.

Diğer bir husus olarak, memur ve hizmetli anne ve babasına kendi konutunda bakması gerekip gerekmediğidir. Harcırah Kanununda da "birlikte ikamet etme" şartı aranmadığından, memur ve hizmetli birlikte oturmayan ancak bakmakla yükümlü olduğu ana ve babasının da sürekli görev yolluğundan yararlanması mümkün bulunmaktadır.



4. Sonuç

Açıklandığı üzere, 6245 sayılı Harcırah Kanununa göre, yurtiçinde veya yurtdışındaki daimi bir vazifeye yeniden veya naklen atananlara yeni görev yerlerine kadar harcırah verilmesi hükme bağlanmış olup, aynı Kanunun 5. maddesine göre de harcırah birden fazla unsurdan oluşmakta olup, memurun durumuna göre bunlardan birine, bir kaçına veya tümüne hak kazanabilmesi söz konusu olmaktadır .


Harcırah verilecek kişiler ile ilgili hükümler Harcırah Kanununun 4'üncü maddesinde; sürekli görev yolluğunun verilmesi ile ilgili hükümler Kanunun 10'uncu maddesinde; memur ve hizmetli tarafından atandığı yeni görev yerine götürülmeyerek ikamet amacıyla başka yere gönderilen aile efradı için verilecek harcıraha ilişkin hükümler ise Kanunun 25'inci maddesinde düzenlenmiştir. Kanunun 25'inci maddesi uyarınca aile fertleri için harcırah verilebilmesi ise; "Memur veya hizmetlinin sürekli görev amacıyla tayin veya naklinin yapılmış olması, Tayin veya nakil işlemini müteakip aile fertlerinin yeni memuriyet yerine değil başka yere gönderilmiş olması, Başka yere gönderilen aile fertlerinin 'ikamet' maksadıyla diğer bir ifadeyle yerleşmek amacıyla gönderilmiş olması ve İkamet maksadıyla başka yere gönderilen aile fertlerinin 'topluca' gönderilmiş olması hallerinin birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.

Özel sektörde çalışan eşe herhangi bir ödeme yapılması halinde sürekli görev yolluğu ödenmesi; 6245 sayılı Harcırah Kanununun 10'uncu maddesinde, yurt içinde veya yurt dışında görev yapmakta iken yurt içinde veya yurt dışındaki sürekli bir göreve naklen atanan ya da yabancı ülkelerdeki memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar sürekli görev yolluğu olarak yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı verileceği hükme bağlanmış olup, bu hükme göre sürekli görev yolluğu, memuriyet mahalli değişenlere evvelce yerleşmiş oldukları yerden yeni memuriyet yerlerine gitmelerine ve aynı zamanda ev eşyalarının taşıtılmasına ve diğer zorunlu giderlerine karşılık verilmektedir.

Diğer taraftan, anılan Kanunun "tarifler" başlıklı 3'üncü maddesinin (e) fıkrasında; "Aile fertleri: Memur ve hizmetlinin, harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşi ile bakmakla yükümlü olduğu usul ve füruu ve erkek ve kız kardeşlerini;" şeklinde tanımlamıştır. Bu hükme göre, bir göreve naklen atanan memur ve hizmetliye, aile fertleri için harcırah ödenebilmesi için bunların ikamet amacıyla memur veya hizmetlinin atandığı mahalle fiilen götürülmesine bağlı bulunmaktadır. Ancak, birlikte götürülmeyen aile fertleri için sürekli görev yolluğu ödenemez.

Dolayısıyla, ilgili kanun maddelerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olunan eşe özel sektör tarafından kendisine herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın Kanunun 45' inci maddesinin (b) fıkrasında belirtilen yurtiçi gündeliğinin on katı tutarındaki (bu fıkra kapsamında verilecek tutar yurtiçi gündeliğinin kırk katını geçmemek üzere) sabit unsur ile yol masrafının ödenmesi gerektiğini söyleyebiliriz.

Kaldı ki Yasanın 5. maddesinde yer alan tanıma göre, harcırah ancak gerçekten yapılmış olan kimi harcamaların karşılığı olarak verileceğinden, ikametgahın değişmediği durumlarda, yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masraflarından hangilerine hak kazandığı; başka bir anlatımla davacının nakil işlemi nedeniyle yapmak zorunda kaldığı masrafların neler olduğu duruma göre incelenerek karar verilmesi gerekmektedir.

Çocuklarla ilgili olarak ise, 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca, sürekli görev yolluğu bir göreve naklen atanan memur ve hizmetlilere eski memuriyet mahallinden yeni görev mahallerine kadar kendilerine ve aynı zamanda aile fertlerine ait ev eşyalarının taşıtılmasına ve diğer zorunlu giderlerine karşılık verildiğinden, anılan Kanunun 3'üncü maddesinin (e) bendinde aile fertleri, memur ve hizmetlinin, harcırah verilmesini gerektiren olay sırasında evlilik bağıyla bağlı olduğu eşi ile bakmakla yükümlü olduğu usul ve füruu ve erkek ve kız kardeşleri şeklinde tanımlanması nedeniyle, 6245 sayılı Kanunda bakmakla yükümlü olunan çocukların yaşına dair bir sınırlama yapılmadığını, dolayısıyla, Harcırah Kanunu uyarınca müstehak olmaları halinde 0-6 yaş arasındaki çocuklar için de harcırah ödenmesinin mümkün bulunduğunu, aynı şekilde, yurtiçinde geçici görev ile görevlendirilenlerin bu görevlerinde resmi çağrı nedeniyle eşleriyle birlikte katılmalarının zorunlu bulunması halinde, görevlendirme onayında yer alması halinde söz konusu eşlere Kanunun 8'inci maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde geçici görev yolluğu ödenmesinin söz konusu olduğunu, ifade edebiliriz.

Son olarak, Sayıştay Temyiz Kurulunun 02/03/1999 tarih ve 24416 sayılı Kararında da; Uluslararası toplantılara ve ziyaretlere katılan Belediye Başkanı ve meclis üyelerinin beraberinde götürdükleri eşlerinin temsille görevlendirilmiş olmaları itibariyle yol masrafı ve gündelik ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığı hükmüne yer verildiğini, buna karşın, çeşitli Sayıştay kararlarında yer aldığı üzere, üvey çocuk, kayınvalide, yeğen için bakmakla mükellef olunsa dahi aile ferdi tanımına girmediğinden dolayı harcırah verilemeyeceğini dile getirmek isteriz.

Kaynakça

-Kurtuluş KUTAY, Salim DEMİRHAN ve Erdal AYDIN, Açıklamalı-İçtihatlı Harcırah Kanunu, Yargı Yayınevi, Ankara:2011

-Mehmet BEZİK, Salim DEMİRHAN ve Rahmi ÜNALAN, Tüm Kamu Personeli İçin Harcırah, 5N1K Group, Ankara:2013

-www.mevzuat.gov.tr

-www.tbb.gov.tr

-www.bumko.gov.tr