Konu ile ilgili Devlet Muhasebesi Standardı

Konu ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğünün Örnek Dokümanı


Aşağıdaki açıklamalar Sn. Kemal Gözler'in İdare Hukuku Dersleri isimli kitabından özetlenmeye çalışılmıştır. İmtiyaz konusunda bir arkadaşa gönderdiğim açıklamaların aynısı. Belki bir başkasınada faydası olur. Konuyla ilgisi bilgisi/uygulaması olanlar varsa buradan paylaşmalarını rica ederiz.


İmtiyaz; bir kamu tüzel kişisinin özel hukuka tabi biri ile yaptığı sözleşmedir. Bu sözleşmeye göre özel hukuka tabi kişi, kullanıcılardan alacağı ücret karşılığı kendi nam ve hesabına (kendi kar ve zararına) bir kamu hizmetini kurup işletir.

Bu sözleşme sonucunda kamu tüzel kişisine imtiyaz veren, özel hukuk kişisine imtiyazcı, aralarındaki sözleşmeye ise imtiyaz sözleşmesi adı verilir.

İmtiyaz sözşelmesinin temel özellikleri;
1) İmtiyaz bir sözleşme, yani iki taraflı bir işlemdir. İmtiyaz sözleşmesinin kurulabilmesi için 2 tarafında(İdare ve Özel kişinin) iradelerinin uyuşması gerekir
2) İmtiyazın kanusu bir kamu hizmetinin kurulması ve işletilmesidir.
3) İmtiyaz usulünde, özel kişi kamu hizmetini, o hizmetten yararlanan kullanıcılardan aldığı ücret karşılığında yürütür. Kamu hizmetinin farklı bir finansman biçimiyle yürütülmesi durumunda imtiyaz usulü yoktur
4) İmtiyaz usulünde, kamu hizmeti imtiyaz sahibi özel kişi tarafından kendi nam ve hesabına işletilir. Bir başka ifade ile imtiyazcı kamu idaresinin nam ve hesabına hareket etmez.


İmtiyaz sözleşmelerinin Biçimi: İmtiyaz sözleşmeleri biçim olarak "anlaşma" ve "şartname" olmak üzere 2 kısımdan oluşur
a)Anlaşma; İmtiyaz veren kamu idaresi ile, imtiyazcı özel hukuk kişisinin iradelerinin uyuştuğunu belirten kısa bir metindir.
b) Şartname; Kamu hizmetinin işletiliş koşullaını düzenleyen, imtiyazın konusu, süresi, imtiyaz verenin ve imtiyazcının karşılıklı hak ve yükümlülükleri, imtiyazcı ile kullanıcılar arasındaki ilişkilerin düzenlendiği oldukça ayrıntılı bir metindir.

İmtiyazcının Seçimi; Kural olarak, idarenin imtiyazcı özel kişiyi seçmek konusunda serbest iradeye sahip olduğu kabul edilir. DOlayısı ile idare, pazarlık, ihale gibi bir yöntemi kullanmak zorunda değildir. Bununla bereber idarenin, imtiyazcı kişiyi seçme yetkisi, kanunla sınırlandırılmış olabilir. Kanun imtiyazın ihale ile verilmesini, alaniyet ve serbest rekabet ilkelerine uyulmasını zorunlu tutabilir.

İmtiyaz verme yetkisi; Belediyelerde Belediye meclisi, Özel İdarelerde ise İl Genel Meclisi Yetkilidir. Bunun dışında devlet adına imtiyaz verme usulü 10 Haziran 1910 tarihli, Menafii Umumiyeye Müteallik İmtiyazat Hakkında Kanun ile düzenlenmişitr.
Belediyeler Danıştayın görüşü ve İçişleri Bakanlığının kararı ile süresi 49 yılı geçmemek üzere 5393 sayılı kanunun 15. maddesinin (e),(f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri imtiyaz yolu ile devredebilirler.

İmtiyazcının Yükümlülükleri;
(1) İmtiyazcı üstlendiği kamu hizmetini şahsen ve kendi kar ve zararına yürütmekle görevlidir.
(2) İmtiyazcı devraldığı kamu hizmetini devamlı şekilde yürütmekle görevlidir. İdare, kendi yükümlülüklerini yerine getirmese dahi imtiyazcı kamu hizmetini ifa etmekle yükümlüdür.
(3) İmtiyazcı yürüttüğü kamu hizmetini değişen koşullara uydurmak yükümlülüğü altındadır.
(4) İmtiyazcı Kamu idaresinin kendisini denetlemesine katlanmak zorundadır.

İmtiyazcının Hakları;
(1) İmtiyazcı, sözleşmenin mali dengesinin korunmasınını isteme hakkına sahiptir
(2) İmtiyazcı kendisine sağlanan avantajlara ( sübvansiyon, avans, kredi teminatı, tekel oluşturma vs.) saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.
(3) İmtiyazcı verdiği hizmet karşılığında kullanıcılardan ücret alma hakkına sahiptir. Bu ücret (veya ödenti) imtyaz şartnamesinde öngörülen tarife üzerinden hizmetten yararlanan kullanıcılar tarafından imtiyazcıya ödenir.
(4) İmtiyazcı haklarına saygı gösterilmesini sağlamak üzere yargısal başvurada bulunma hakkına sahiptir.

İmtiyaz Veren İdarenin Yükümlülükleri;
İmtiyazcının hakları idarenin yükümlülükleridir.

İmtiyaz Veren İdarenin Yetkileri;
(1) Denetleme Yetkisi
(2) Tek yanlı değişiklik yapma yetkisi ( Akdi ve mali hükümlerde tek yanlı değişiklik yapamaz, sadece sözleşmenin düzenleyici hükümlerinde değişiklik yapabilir)
(3) Müeyyide uygulama yetkisi

İmtiyazın Sona Ermesi;
(1) Sürenin Dolması
(2) İmtiyazın Düşürülmesi
(3) Kamu Yararına Fesih
(4) Akti Geri Satın Alma
(5) Karşılıklı Anlaşmayla Fesih

İmtiyazın Sona Ermesinde Mal Paylaşımı;
(1) Sözleşme ile imtiyaz sonunda idareye geçmesine karar verilen mallar mecburi ve bedava olarak imtiyazı veren kamu idaresinin malvarlığına geçer
(2) İmtiyaz şartnamesine göre imtiyazın sonunda belirlenen veya belirlenecek bir bedel karşılığı idarenin satın alacağı mallar. (İdare belirlenen ücreti ödediği taktirde imtiyazcı buna karşı çıkamaz)
(3) İlk iki şık dışında kalan imtiyazcının özel malı olan mallar imtiyaz sonbunda serbest pazarlık neticesinde alınabilecek mallardır. Bu mallar imtiyazcı serbest olarak idareye satmak isterse bu idarenin mal varlığına geçebilecek mallardır.



Yap-İşlet Devret Modeli;
3996 sayılı kanun ile düzenlenmiştir. Bu kanun ile köprü, tünel, otoyol, baraj, sulama içme ve kullanma suyu, arıtma tesisis, kanalizasyon, haberleşme, yereltı ve yerüstü otopark ve benzeri yatırım ve hizmetlerin yaptırılması, işletilmesi ve devredilmesi konusunda, yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketlerinin veya yabancı şirketlerin görevlendirilmesini öngörmektedir.

Yatırım ve hizmetleri Yap-İşlet-Devret modeline göre yaptırmak isteyen kamu idareleri;
-Yüksek Planlama kuruluna müraacat ederek kurulun iznini almak
- İzinden sonra sermaye şirketi veya yabancı şirket ile sözleşme imzalaması gerekmektedir.

Sözleşme Süresi ve Malların Paylaşımı;
-Yap-İşlet-Devret Modeli sözleşmelerin süresi en fazla 49 yıldır.
- Sözleşme sonucunda yapılan yatırım ve hizmetler, her türlü borç ve taahhütlerden arınmış olarak, bakımlı, çalışır ve kullanılabilir durumda bedelsiz olarak idareye geçer.